مكشوف مىگردد لااقلّ تا وقت فرارسيدن نماز ديگر در خاطرهء او باقى باشد ؛ و بدين قسم گويا حقيقتاً هميشه و در هر لحظه در حال نماز بوده است . چون اثر نماز اگر چند ساعتى حدّاقل باقى بماند ، و اين نماز متناوباً به فاصلهء معيّن تكرار شود بندهء مؤمن هميشه در نماز خواهد بود ، چه در وقت قيام ظاهرى و اداء تكليف خارجى نماز و چه در وقت كسب و كار و غذا خوردن و انس با عيال و خواب و غير ذلك ؛ شايد معنى كريمهء شريفهء الَّذينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمُون [ 1 ] همين معنى باشد . مرحوم باباطاهر فرمايد :
خوشا آنان كه دائم در نمازند
بهشت جاودان بازارشان بى
تفسير آيهء شريفه : أقِمِ الصّلوة لِدُلُوكِ الشَّمسِ إلى غَسَقِ الَّيلِ . . .
در آيهء مباركهء عنوان كلام ، خداوند تمام نمازهاى پنجگانه را بيان مىفرمايد . خطاب به پيغمبر مىفرمايد ، مانند ساير خطاباتى كه به پيغمبر مىشود نه ازجهت اختصاص آن حضرت است بلكه از جهت آنكه نفس شريف آن حضرت راه وصول خطاب خدا به مردم است و حكم دريچهاى دارد كه انوار الهى از آن به مردم مىرسد كريمهء شريفهء وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُون [ 2 ] همين معنى را مىرساند كه : ما قرآن را دفعتاً بر تو و تدريجاً از راه نفس تو بر مردم نازل كرديم تا آنچه بر آنها نازل شده ، تو بر آنها روشن كنى و شايد آنها تفكّر كنند .
اقامه كن نماز را از زمان ميل آفتاب از خطّ نصف النهار كه ظهر شرعى است تا آنكه سياهى شب جهان را فراگيرد و آسمان كاملًا سياه شود ، و همچنين اقامه كن قرآن صبح را كه همان نماز صبح است . چون دلوك به معنى ميل است ،
هامش
[ 1 ] سوره المعارج ( 70 ) آيه 23 : [ آنان كه در نماز خود بطور پيوسته دوام دارند . ]
[ 2 ] سوره النّحل ( 16 ) آيه 44 : [ و ما قرآن را به سوى تو فرو فرستاديم تا آنچه را كه به سوى مردم نازل شده است براى آنها بيان كنى ، به اميد آنكه آنها تفكّر كنند . ]