مورد مشابهى منطبق دانست يا خير ؟
براى مثال در برخى از متون تفسيرى آمده است اين آيه كريمه :
( إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ . . . ) « 1 » « جز اين نيست كه او را به زور واداشتهاند تا اظهار كفر كند و حال آن كه دلش به ايمان خويش مطمئن است . . . » دربارهء عمّار بن ياسر نازل شده است . بسيار خوب ، ولى آيا مىتوان آيه را در عمّار منحصر دانست ؟ هرگز ، بلكه بايد به اين نكته انديشيد كه چگونكه اين آيه بر عمّار ياسر انطباق يافته است ، آيا جز اين است كه او به شرك مجبور شده بود و مطابق ميل آنچه كه كفّار مىخواستهاند حرف زده و آيا جز اين است كه اگر همين موقعيّت امروز هم براى فردى تكرار شود و او نيز چون عمّار بن ياسر عمل كند اين آيه بر او نيز منطبق خواهد بود ؟
اين طرز تفكّر قرآن را براى هميشه زنده و پويانگه خواهد داشت و دين نيز به چنين كارى امر كرده است و در حديث مىخوانيم كه :
« اگر قرآن با از ميان يافتن كسانى كه درباره آنها نازل شده از ميان مىرفت تمامى آن از بين رفته بود ، ولى قرآن خورشيدى است كه هر روزه نو مىشود . »
بدين ترتيب ضرورت استفاده از تفسير صحيح قرآن را با فهم روشنگرانه نسبت به حدود تطبيق تفسير بر عموم آيه درك مىكنيم .
هامش
( 1 ) - سورهء نحل ، آيهء 106 .