پيموده مىشود . بدين سان ، درها يكى پس از ديگرى ، او را به آستانِ سلامت و اقامتگاه جاويد ، مىرانند و ثابتقدم و استوار در جايگاه امنيت و آسايش ثبات مىيابد ؛ زيرا او قلب خود را به كار گرفت و پروردگارش را خشنود كرد .
آيات و احاديثى كه نورانيت انسان را مقدّمه حركت صحيح او در جامعه و به سوى كمال مطلق مىدانند ، و يا دانش را به نور تفسير مىكنند ، و يا دانش را ملازم با ايمان به خدا و رسالت انبياى الهى ، و همراه با صفات پسنديده و اعمال شايسته مىدانند ، در واقع ، جوهر و حقيقت دانش را توضيح مىدهند . دليل اين كه اين نور را مغز دانش و همه دانشهاى رسمى را پوسته دانش مىشماريم ، آن است كه ارزش دانشهاى رسمى ، وابسته به آن است .
جوهر دانش است كه به دانش ، ارزش حقيقى مىبخشد ؛ يعنى دانش را در خدمت انسان و در جهت تكامل و بِهْروزى او قرار مىدهد و بدون آن ، نه تنها دانش ، فاقد خواص و آثار دانش مىشود ، بلكه تبديل به يك عنصر ضدّ ارزش و ضدّ انسانيت مىگردد .
اين است معناى آنچه بدان اشارت رفت كه ارزش حقيقت دانش ، مطلق است و ارزش دانشهاى رسمى ، مشروط . شرط ارزشمند بودن دانشهاى رسمى ، اين است كه در خدمت انسان باشند و بدون جوهر دانش ، دانشهاى رسمى نمىتوانند در خدمت انسان قرار گيرند و چه بسا بر ضدّ انسان به كار گرفته مىشوند .
نكته مهم و قابل توجّه ، اين است كه وقتى دانش ، جوهر و خاصيت خود را از دست داد ، نه تنها با جهل مساوى مىشود ، بلكه از جهلْ زيانبارتر مىگردد ؛ زيرا حركت انسان را به سوى انحطاط و سقوط ، تسريع مىبخشد .
دانش ، وقتى جوهر و جهت حقيقى خود را از دست داد ، درست مانند راهنمايى است كه به جاى آن كه انسان را در مسير قرار دهد ، او را به سوى چاه سوق مىدهد . اين جاست كه دانش ، هر چه بيشتر پيشرفت كند ، براى جامعه انسانى خطرناكتر
حكمت نامهء پيامبر اعظم ص (فارسى) — صفحة 269
مساهمون: محمد الريشهري
ص٢٦٩