خرد صاحب مال ، پرده بر مىدارد ؛ نيازمندى ، بر خرد نيازمند ، دلالت دارد ؛ بلا ، بر خرد بلا ديده ، دلالت مىكند ؛ و خشم ، بر خرد خشمگين ، دلالت دارد ؛ نوشته بر خرد نويسنده دلالت مىكند ؛ فرستاده ، بر خرد فرستنده ، دلالت دارد ؛ و هديه ، بر اندازه خرد هديه دهنده ، دلالت مىكند .
109 . پيامبر خدا صلى اللّه عليه و آله : خرد مرد را با سه چيز اندازه بگيريد : بلندى ريش وى ، كنيهاش و نوشته نگين انگشترىاش . « 1 »
5 / 3 ويژگىهاى عاقلان
110 . پيامبر خدا صلى اللّه عليه و آله : ويژگى خردمند ، آن است كه در برابر حماقت نادان ، بردبارى مىكند ؛ از آن كه بر او ستم كرده ، مىگذرد ؛ نسبت به زيردستان ، فروتنى مىنمايد ؛ با بالادستان ، در جستجوى خوبى ، رقابت مىورزد ؛ هر گاه خواست سخن بگويد ، مىانديشد تا اگر خوب بود ، بر زبان آورَد و بهره جويد و اگر بد بود ، سكوت كند و سالم بماند ؛ اگر لغزشگاهى برايش پيش آمد ، از خداوند ، سلامت مىطلبد و دست و زبان خود را نگه مىدارد ؛ اگر فضيلتى ديد ، به سرعت از آن بهره مىگيرد ؛ حيا از او جدا نمىشود و آزمندى از او آشكار نمىگردد . اينها ويژگىهاى دهگانهاى هستند كه خردمند ، با آنها شناخته مىشود .
111 . پيامبر خدا صلى اللّه عليه و آله در توضيح آنچه از خرد سرچشمه مىگيرد : از متانت و سنگينى [ خردمند ] ، مهربانى ، دورانديشى ، باز گرداندن امانت ، ترك خيانت ، راستگويى ، پاكدامنى ، سالم نگه داشتن ثروت ، آمادگى در برابر دشمن ، باز داشتن [ ديگران ] از زشتى و كنار نهادن ابلهى ، سرچشمه مىگيرند . اينها ، ويژگىهايى هستند كه از متانت ، نصيب خردمند مىشوند . پس خوشا به حال كسى كه با وقار باشد و سَبُكسَر و نادان نباشد و ببخشايد و بگذرد ! 112 . پيامبر خدا صلى اللّه عليه و آله : همانا خردمند ، كسى است كه امر و نهى الهى را از او دريافت كند [ و از بصيرت الهى برخوردار باشد ] .
هامش
( 1 ) درازى ريش و رها كردن و برخى كُنيهها و شهرتهايى كه افراد براى خود برمىگزينند ( مثل : ابو هرّه ، ابو بَطّه ، ابو حمار و . . . در عربى و هفت خط ، خُرمالو ، كَفتار ، خفّاش و . . . در فارسى ) و نيز برخى از چيزهايى كه بر انگشتر و زينتآلات و لباس و وسايل خود مىنگارند ( مثل : هوس ، بر باد رفته ، بخت برگشته ، عشق و نفرت ) ، از نشانههاى نقصان عقل ، شمرده مىشوند . م .