آفريده خداوند متعال است « 1 » و آثار و پيامدهايى دارد كه از آنها به " سپاهيان نادانى " ( در برابر " سپاهيان خرد " ) تعبير شده است . « 2 »
وجه تسميه اين نيرو به " جهل " ، دقيقا همان وجه تسميه ناميدن نيروى مقابل آن به " عقل " است . اين نيرو ، نامهاى ديگرى نيز دارد كه شرح آن در مبحث " آفرينش نادانى " آمد .
چنان كه در باب اوّل از " نشانههاى خرد " آمد ، همه زيبايىهاى اعتقادى ، اخلاقى و عملى ( مانند : خير ، علم ، معرفت ، حكمت ، ايمان ، عدالت ، انصاف ، الفت ، رحمت ، مودّت ، رأفت ، بركت ، قناعت ، سخاوت ، امانت ، شهامت ، حيا ، پاكيزكى ، اميد ، پيماندارى ، صدق ، بردبارى ، شكيبايى ، فروتنى ، غنا و نشاط ) از سپاهيان خرد ، شمرده شدهاند .
در مقابل آنها نيز همه زشتىهاى اعتقادى ، اخلاقى و عملى ( مانند : شر ، جهل ، « 3 » حماقت ، كفر ، ستم ، جدايى ، قساوت ، قطع رحم ، عداوت ، بغض ، غضب ، مَحق ، حرص ، بخل ، خيانت ، كودنى ، جَلع ، پردهدرى ، پليدى ، نااميدى ، خيانت ، دروغگويى ، ناشكيبايى ، بىتابى ، تكبّر ، فقر و كسالت ) از سپاهيان نادانى ، شمرده شدهاند .
انسان در انتخاب و پرورش هر يك از اين دو نيرو و پيروى از آن ، آزاد است . او مىتواند از نيروى خرد خود پيروى كند و با احياى آن ، نيروى نادانى و يا نفْس
هامش
( 1 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : معرفتشناسى / بخش دوم : خرد / فصل يكم : شناخت خرد / آفرينش خرد و نادانى .
( 2 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : معرفتشناسى / بخش دوم : خرد / فصل پنجم : نشانههاى خرد / سپاهيان خرد و نادانى .
( 3 ) مقصود از جهلى كه از " سپاهيان نادانى " شمرده مىشود ، جهلى است كه از جهل به معناى چهارم كه جهل اصلى و در مقابل " خرد " است سرچشمه مىگيرد و در مقابل " علم " قرار دارد .