از نظر اسلام ، علم ، نيازمند خرد است ؛ زيرا علمِ بدون خرد ، براى عالم ، زيانبار است و هر كه دانشش بر خردش فزونى يابد ، بارى بر او خواهد بود . « 1 »
كوتاه سخن ، اين كه : از نظر اسلام ، تنها راه تكامل مادّى و معنوى و سازندگى دنيا و آخرت و رسيدن به جامعه مطلوب و مقصد اعلاى انسانيت ، درست فكر كردن است و همه گرفتارىهاى انسان ، نتيجه نادانى و به كار نگرفتن انديشه است .
از اين رو ، در جهان پس از مرگ ، آنان كه به فرجام عقايد ، اخلاق و اعمال ناشايسته خود گرفتار مىشوند ، درباره ريشه گرفتارىهاى خود ، چنين مىگويند :
" وَ قالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ * فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقاً لِأَصْحابِ السَّعِيرِ .
« 2 »
و گويند : اگر [ سخن حق را ] شنيده [ و پذيرفته ] بوديم يا خردورزى مىنموديم ، در [ ميان ] دوزخيان نبوديم . پس به گناه خود ، اقرار مىكنند ؛ و مرگ باد بر اهل جهنم ! " .
واژه " عقل " در لغت
واژه " عقل " در زبان عرب ، به معناى نگه داشتن ، باز داشتن و حبس كردن است ، همانند بستن شتر با عقال . « 3 »
همان گونه كه عقال ، شتر را از حركت بىجا باز مىدارد ، نيرويى در جان انسان به نام " عقل " وجود دارد كه او را از نادانى و لغزش در انديشه و عمل ، باز مىدارد . از
هامش
( 1 ) ر . ك : دانشنامه عقايد اسلامى : معرفتشناسى / بخش دوم : خرد / فصل دوم : ارزش خرد .
( 2 ) ملك : آيه 10 11 .
( 3 ) ر . ك : النهاية : ج 3 ص 278 ، الصحاح : ج 5 ص 1769 ، المصباح المنير : ص 422 423 ، معجم مقاييس اللّغة : ج 4 ص 69 ، مفردات ألفاظ القرآن : ص 577 578 ، التعريفات ، جرجانى : ص 65 ، العين : ص 565 .