و ابو حنيفة فقال له ابو حنيفة : امّا امامك فقد مات . فقال له شيطان الطَّاقة : امّا امامك فمن المنظرين إلى يوم الوقت المعلوم « 1 » » و از امام شافعى آورده كه اين مضمون را گفته است :
« كتابهاى شاگردان ابو حنيفه را ديدم اوراق آنها يك صد و سى ورقه بود ، هشتاد ورقه آنها را شمردم كه با كتاب و سنّت ، مخالفت داشت »
هامش
« 1 » شيخ يوسف بحرينى در كتاب النكاح از كتاب « حدائق الناضرة » ( صفحه 104 ) اين مضمون را افاده كرده است :
« ابو حنيفه از ابو جعفر محمد بن نعمان ، صاحب طاق ، پرسيد و گفت : چه مىگويى در بارهء « متعه » ؟ آيا چنان پندارى كه متعه حلال و جائز است ؟ پاسخ داد : آرى گفت : پس چه مانع است كه زنان خود را به استمتاع و كسب براى خويش وا دارى ؟
ابو جعفر جواب داد : همهء كارها گر چه حلال و روا هم باشد چنان نيست كه بر آن ميل و رغبت افتد و مردم را مرتبه و قدر ، متفاوت است و رفعت قدر ، مطلوب ليكن تو بگو در بارهء « نبيذ » چه مىگويى ؟ آيا چنان پندارى كه حلال است ؟ پاسخ داد : آرى . گفت پس چه مانع است كه زنان خويش را بر دكه هاى نبيذ فروشى بنشانى تا برايت نبيذ بفروشند و كاسبى كنند ؟ ابو حنيفه گفت : يكى بيكى ليكن تير تو نافذتر و مؤثرتر است .
« آنگاه گفت : اى ابو جعفر آيهء سورهء « سأل سائل » تحريم « متعه » را گويا و روايت از پيغمبر هم نسخ جواز آن را دليلى است محكم و رسا . ابو جعفر پاسخ داد كه : سورهء « سأل » در مكه نزول يافته و آيهء « متعه » در مدينه و روايت هم شاذ است و ردى . ابو حنيفه گفت : روايت ميراث نيز به نسخ حكم متعه حاكم و ناطق است . ابو جعفر پاسخ داد كه :
نكاح بدون ميراث ، ثابت است . ابو حنيفه پرسيد : اين را از كجا مىگويى ؟ گفت : آيا اگر مردى از اهل اسلام زنى از اهل كتاب داشته باشد و بميرد آيا آن زن از شوهر مسلمان خود ارث مىبرد ؟ ابو حنيفه گفت : نه . ابو جعفر گفت : پس نكاح و زوجه بودن ، بدون ارث بردن ثابت شد .
صاحب حدائق پس از نقل اين قضيه گفته است : « ابو جعفر مردى تند نظر و حاضر جواب و بديهه گو بوده و با مخالفان الزاماتى مىداشته و شيعه او را به القابى مانند « مؤمن طاق » و « شاه طاق » و « صاحب طاق » مىخوانده و اهل تسنن به او « شيطان طاق » مىگفتهاند و او را با ابو حنيفه از اين گونه مباحثات و الزامات ، بسيار بوده است از جمله چون خبر مرگ امام صادق به ابو حنيفه رسيده بطور سرزنش و شماتت به ابو جعفر گفته است :
« مات امامك » ابو جعفر او را پاسخ داده است « و امامك من المنظرين إلى يوم الوقت المعلوم » .