و علىّ بن حسين و جز اينان همزمان بوده ، ليكن از هيچ كدام از آنان ، علمى فرا - نگرفته است » خطيب بغدادى در تاريخ خود ( جلد 13 ) ترجمهء ابو حنيفه را تحت عناوين زير همه را به اسناد ، به تفصيل و تطويل ( قريب صد صفحه ) آورده است :
1 - نام و نسب و مولد ابو حنيفه .
2 - ذكر خواستن ابن هبيره تصدّى قضا را از ابو حنيفه و امتناع وى از آن .
3 - آمدن ابو حنيفه ببغداد و مرگش در آنجا .
4 - صفت ابو حنيفه و ذكر سال ولادتش .
5 - ذكر خبر شروع ابو حنيفه به نظر در علم .
6 - مناقب ابو حنيفه .
7 - گفته هاى اشخاص در بارهء فقاهت ابو حنيفه .
8 - سخنان در بارهء عبادت و ورع ابو حنيفه .
9 - اقوال در جود و سماحت و حسن عهد ابو حنيفه .
10 - آن چه در بارهء وفور عقل و فطانت و تلطَّف او گفته شده .
11 - آن چه در بارهء « ايمان » ابو حنيفه گفته شده .
12 - رواياتى كه در بارهء مخلوق بودن قرآن از ابو حنيفه حكايت شده .
13 - رأى ابو حنيفه در بارهء خروج بر سلطان .
14 - اقوال و افعال شنيع و ناستوده كه از ابو حنيفه حكايت شده .
15 - آن چه علماء در نكوهش و ذمّ راى ابو حنيفه و در تحذير از او گفتهاند ( اين آخرين عنوان و طولانىترين آنها است كه خطيب آورده است ) .
از مطالبى كه خطيب زير هر يك از عناوين بالا آورده به همان ترتيب كه او آورده نمونه را چند فقره در اين اوراق آورده مىشود :
خطيب پس از اين كه ابو حنيفه را به عبارت : « النّعمان بن ثابت ابو حنيفة التّيمى امام اصحاب الرّأى و فقيه اهل العراق » عنوان كرده و گفته است : انس بن مالك را
ادوار فقه ( فارسي ) — صفحة 696
مساهمون: محمود الشهابي الخراساني
ص٦٩٦