يكى بطور ردّ و بدل و محاجّه در مجلس مطالبهء حق ، ديگرى در طى خطبهاى كه انشاء كرده است و هر دو گونه به طرقى مختلف در كتب معتبرهء اهل سنّت و هم در كتب معتمدهء اهل تشيّع آورده شده است .
و باز آن چه از مجموع منقولات در اين زمينه استفاده مىشود اينست كه هنگام رحلت پيغمبر ( ص ) فدك در تصرّف فاطمه ( س ) بوده و به امر خليفه از گماشتگان و نمايندگان او گرفته شده است .
در اينجا قسمتى از خطبه را كه به اين موضوع مربوط است و از طرق متعدد نقل شده و در نهايت فصاحت و بلاغتى كه با فرزند پيغمبر ( ص ) متناسب است ، انشاء گرديده مىآورم :
مجلسى در جلد ششم بحار چنين افاده كرده است :
« بدان كه خطبهء فاطمه در موضوع فدك از خطبه هاى مشهور است كه خاصّه و عامّه به اسانيد متظافره آن را روايت كردهاند : عبد الحميد ابن ابى الحديد در شرح نامهء على بن عثمان بن حنيف در موضع ذكر اخبار وارده در بارهء فدك گفته است :
« فصل اول در آن چه از اخبار و سيره هايى كه از افواه اهل حديث و كتب ايشان ، نه از رجال شيعه و كتب اينان ، روايت و نقل گرديده است . و همهء آن چه را در اين فصل مىآوريم از كتاب ابى بكر احمد بن عبد العزيز جوهرى ، كه عالمى محدّث ، كثير - الادب ، موثّق و با ورع بوده و اهل حديث او را ستوده و از مصنّفات او روايت و نقل كردهاند ، نقل مىكنيم . . » پس از آن اين خطبه را از چندين طريق نقل كرده است . از آن پس خود مجلسى چندين طريق ديگر ، كه بعضى از آنها به عائشه منتهى مىگردد ، براى خطبه روايت كرده است .
خطبهء فاطمه ( س ) بحسب نقلهاى مختلف و طرق متعدد ، كم و بيش ، با هم اختلاف دارد . در اينجا آن را از كتاب « بلاغات النّساء » تأليف ابو الفضل احمد بن
ادوار فقه ( فارسي ) — صفحة 21
مساهمون: محمود الشهابي الخراساني
ص٢١