زيدى بوده و عيسى بن زيد بن علىّ بن حسين را در خانهء خود از ترس مهدى خليفهء عباسى كه مىخواسته است او را بكشد مخفى داشته بوده ) « از تأليفات و كتب او است :
« 1 - كتاب التّوحيد .
« 2 - كتاب امامة ولد علىّ من فاطمة .
« 3 - كتاب الجامع فى الفقه . » باز ابن نديم افاده كرده است :
« بيشتر از علماء محدّثين زيدى مذهب مىباشند و همچنين قومى از فقيهان محدّث مانند سفيان عيينه « 1 » و سفيان ثورى و بزرگان محدّثين » در رجال شيخ ، حسن بن صالح بارى در شمار « اصحاب حضرت باقر ( ع ) بدين عبارت :
هامش
« 1 » خطيب ترجمهء او را به تفصيل آورده و سال ولادت وى را سال يك صد و هفت ( 107 ) دانسته و چنين گفته است : « هشتاد و اندى از تابعان را ادراك كرده و از ابن شهاب زهرى و عمرو بن دينار و گروهى بسيار ، سماع داشته و اعمش و ثورى و عبد اللَّه مبارك و محمد بن ادريس شافعى و احمد بن حنبل و يحيى بن معين و جمعى از امثال اينان از وى روايت كردهاند . هفتاد بار حج كرده و به گفتهء واقدى در سال يك صد و نود و هشت ( 198 ) وفات يافته و در حجون دفن شده است » . قزوينى در « اخبار البلاد و آثار العباد » ذيل « مدينهء ابيورد » ، كه فضيل بن عياض بدانجا منسوب است ، قضيهاى آورده بدين خلاصه و ترجمه : « سفيان بن عيينه حديث كرده كه هارون رشيد هنگامى كه در حج بود شبى به زيارت فضيل رفت . چون بر او در آمديم فضيل از من پرسيد كدام يك از اينان امير المؤمنين است ؟ من هارون را ، به اشاره ، بوى نمودم پس به هارون گفت : تو كار خلق را بوجه احسن به عهده گرفتهاى كارى سخت بزرگ عهده دار شدهاى . رشيد گريه كرد و فرمود : هزار دينار به او بدهند نپذيرفت . هارون گفت : اگر بر خود حلال نمىدانى به مديونى ببخش و يا گرسنهاى را سير كن و برهنهاى را به پوشان باز هم نپذيرفت . چون رشيد رفت من به فضيل گفتم : خطا كردى بهتر آن بود كه مىپذيرفتى و در راه خير مصرف مىكردى . فضيل ريش مرا گرفت و گفت : « ابا محمد أنت فقيه البلد و تغلط مثل هذا الغلط ؟ لو طابت لأولئك لطابت لي » .