اتمام مباحث اين عهد بحث از تحوّلات و ادوار فقه در ديگر عهود و اعصار در اين اوراق بمذهب شيعه اختصاص خواهد داشت چه قطع نظر از اين كه تنها در اين مذهب باب اجتهاد و استنباط در فروع احكام مفتوح بوده است و تحوّل در آن تحصّل و تحقق يافته و مىيابد ، منظور از اين تأليف هم روشن ساختن ادوار و تحولات فقه است در خصوص اين مذهب .
پس عهد دوم ادوار فقه ، در اين تأليف ، مشتمل است بر بحث در پيرامن دو بخش زير :
1 - وضع تفقّه در مذاهب چهارگانهء اهل سنّت :
2 - وضع تفقّه در مذهب شيعهء اماميّه .
بخش نخست ( فقاهت و اجتهاد در چهار مذهب ) از كتب دانشمندان اهل سنّت ، كه در اين باره نوشته شده ، آورده مىشود چه :
اوّلا ايشان به چگونگى مذاهب خود آگاهتر و به جهات و شئون آنها آشناترند .
و ثانيا از هر گونه توهّم بىاساس و سوء ظنّ نابجا دور تر است .
بعلاوه چنان كه دانسته شد تحقيق و تتبع در بارهء آنها در اين اوراق ، منظور نيست و براى نظم كار اطلاعى اجمالى بر چگونگى تاريخى آنها كافى است .
براى تأمين اين نظر كتابى است مختصر و جامع به نام « نظرة تاريخيّة فى حدوث المذاهب الأربعة » كه دانشمند نامى و فاضل مطلع و متتبّع گرامى استاد احمد تيمور پاشا « 1 » آن را به تازى فراهم آورده و به چاپ رسيده ، به زبان پارسى برمىگردانم و در اين اوراق مىآورم .
بىگمان مطالب آن كتاب كه مؤلفش از دانشمندان متتبّع و از محقّقان به نام اهل سنت است استناد و اعتماد كافى و راهنمايى و ارشاد خوانندگان گرامى را متعهّد
هامش
« 1 » تيمور پاشا