نداشته باشد . فراتر از اين ، عالمان قرائت شرط كردهاند كه روايت بايد نزد امامان و پايهگذاران اين علم مشهور باشد و آنان آن را غلط ندانسته و از سوى بعضى از ايشان نيز شاذ شمرده نشده باشد . ابن جزرى نيز در اين ضابطه بر تواتر روايت تصريح كرده است و روايت قرايى مشهور و مستفيضى را كه با شيوهء املاى عثمانى و زبان عربى موافقت داشته باشد در حكم تواتر و موجب حصول قطع به قرآن بودن آن دانسته است . هرچند كه آن روايت متواتر نباشد « 1 » .
منطوق و مفهوم ضابطهء صحت قرائت
ضابطهء صحت قرائت بر اين امر صراحت دارد كه هر قرائتى اعم از اينكه از امامان قارى هفتگانه يا دهگانه و يا چهاردهگانه و يا ديگر امامان قارى مورد تأييد نقل شود ، هرگاه داراى ضابطه مذكور باشد ، مورد قبول است . بلكه از نظر عالمان منكر چنين قرائتى كافر است « 2 » . مفهوم مخالف ضابطهء مذكور نيز بر اين دلالت دارد كه اگر اين شرايط در قرائتى جمع نشد ، پذيرفته نيست و منكر آن نيز كافر به شمار نمىآيد ، حال چه اين قرائت از امامان هفتگانه قارى نقل شده باشد و چه از ديگرانى كه از نظر شأن و مقام برتر از ايشان باشند .
اين عقيده مورد قبول همه عالمان و محققان گذشته و دانشمندان متاخر ، مانند ، ابو عمرو دانى ، مكى « 3 » ، مهدوى « 4 » ، ابو شامة « 5 » است ، براى اثبات اين رأى قول اين چهار تن كه
هامش
( 1 ) . - النشر فى القراءات العشر ، شمس الدين محمد جزرى ، ج 1 ، ص 13 .
( 2 ) . ممكن است گفته شود اين حكم زمانى پذيرفته است كه تواتر قرائت مورد نظر و در نتيجه ضرورى دين بودن آن به اثبات رسيده باشد . به اين مشكل مىتوان چنين پاسخ گفت كه ضوابط سهگانه مذكور ، همان گونه كه خواهيم گفت ، نشانه تواتر و ضرورى دين بودن يك قرائت است . بنابراين ، حكم تكفير منكر چنين قرائتى صحيح است . از نظر شيعه اماميه قرائات متداول و معمول ميان مردم مقبول است . و برخى از عالمان شيعه نظير شيخ طوسى و شيخ طبرسى ، در پذيرش چنين قرائاتى ادعاى اجماع كردهاند . برخى از عالمان شيعه نيز بر كراهت انحصار در يك قرائت و نفى قرائات ديگر تصريح كردهاند . براى اطلاع بيشتر رجوع كنيد به كشاف الفهارس و وصاف المخطوطات العربية فى مكتبات فارس ، سيد محمد باقر حجتى : 162 .
( 3 ) . مكى بن ابو طالب حموش ، ابو محمد ( 355 - 437 ه . ق ) قارى و مفسر . از آثار اوست : مشكل اعراب القرآن ، المكشف عن وجوه القراءات و عللها ، الايضاح للناسخ و المنسوخ ، الهداية الى بلوغ النهاية در تفسير .
( الأعلام زركلى ، 7 : 286 )
( 4 ) . امام ابو العباس احمد بن عمار مهدوى ( م بعد از 430 ) كتاب الهدايه در قرائت از اوست . ( النشر فى
( 5 ) . ابو القاسم شهاب الدين عبد الرحمن بن اسماعيل بن ابراهيم مقدس دمشقى معروف به ابو شامه . ( 599 - 665 ه . ق ) وى آثار بسيارى پديد آورد . از جمله آنهاست : ابراز المعانى من حرز الامانى و وجه التهانى فى القراءات السبع للسبع المثانى ، المرشد الوجيز إلى علوم تتعلق بالقرآن العزيز ، مفردات القراء ، ابو شامه كتابهاى خود را وقف كتابخانه عادليه دمشق كرد و بر اثر آتشسوزى كتابخانه مذكور اكثر اين تاليفات از بين رفت .
- كشاف الفهارس و وصاف المخطوطات فى مكتبات فارس ، سيد محمد باقر حجتى ، 208 .