بغية الطالب مرحوم آية الله شيخ جعفر كبير كاشف الغطاء ( كه متن آن عربى بود ) نجات العباد مرحوم آية الله شيخ محمد حسن نجفى صاحب جواهر ( كه متن آن عربى بود ) و او با اين كه سالها مرجع عام بود اصلا رساله مستقل نشر نداد . و اما رسالههاى موجود به اسم ايشان ، همه پرسشها و پاسخهايى است كه توسط مسئولان استفتاء و جمع آورى و چاپ شد و تنها رساله اى كه به نام او پخش شد رسالهء بسيار مختصرى در خصوص عبادات ولى آن هم به سبك رسالههاى معمولى و متداول نبوده است زيرا در آن احكام ضرورى باب عبادات مطرح شده بود نه مسائل اجتهادى .
در هر حال ما بر آن نيستيم تا بگوييم چرا رساله چاپ شد و يا كدام رساله بايد چاپ مىشد و كدام نمىشد .
سخن اين است كه اصولا رسالههاى عمليه موجود از نظر فراگيرى و تبيين مباحث و كيفيت ، مطلوب نيست . زيرا در آنها تنها بر احكامى كه جنبه فردى و عبادى و معاملاتى به معناى اعم را دارد بسنده شده است .
سخن ما اين است كه اگر فقيهى اسلام را به عنوان نظام پذيرفت و احساس مسئوليت مىكند بايد رساله اى مطابق پديدههاى جديد در بعد حقوقى ، اقتصادى ، قضائى ، كيفرى ، سياسى ، حكومتى ، روابط بين المللى و . . تنظيم نمايد نه تنظيم رسالههاى تكرارى كه صدها بار نشر يافته است ، و هر گاه در چند مسأله هم اختلاف نظر داشته باشد ، بجاست آنها را به عنوان حاشيه بر رسالههاى پيشين ضميمه نمايد همان گونه كه شيخ اعظم انصارى ( قدس سره ) عمل نمود .
و بايد مسئولان بدانند اگر فقه اجتهادى به عنوان پاسخ در برابر آنها تنظيم نشود ايدئولوژيهاى جهانى در اين زمينه براى ما تصميم خواهند گرفت ، براى اين كه با چنين مشكلى و امر ناخوشايندى روبرو نشويم مىبايد بر اساس فقه اجتهادى ، رسالههاى تازه اى از مسائل جديد تنظيم نماييم . و بايد اذعان داشت كه اگر اين گونه رسائل تنظيم نشود و پاسخ رويدادها داده نشود بزرگترين ضربه بر پيكر فقه اجتهادى وارد مىشود ، زيرا فرصت طلبان تبليغاتى عليه فقه را به راه خواهند انداخت مبنى بر اين كه فقه از پاسخ رويدادها ناتوان است .
ادوار فقه و كيفيت بيان آن ( فارسي ) — صفحة 498
مساهمون: محمد ابراهيم جناتي
ص٤٩٨