نيازمندى بپردازد ، ولى چون اجتماع چندان فرو افتد كه ديگر كسى شخص ديگرى را به اطعام مسكين بر نينگيزد ، به اسفل السافلين سقوط كرده است . و اين است پايان آن تصور كه ثروت را گرامى داشت خدايى و فقر را خوارى و پستى مىپندارد .
[ 19 ] بدتر از اين است خوردن ميراث ، و بلعيدن همهء مال يتيمان ، تا چون يتيمان بزرگ شوند ، در برابر خود چيزى جز ناكامى و حسرت نداشته باشند .
«
وَ تَأْكُلُونَ التُّراثَ أَكْلًا لَمًّا
- و همهء ميراث يتيم را مىخوريد . » لمّا به معنى جمعا است ، و شايد اين كلمه اشاره به سرعت بخشيدن به خوردن مال يتيم داشته باشد تا اين كه صاحبان آن بزرگ نشوند و مطالبهء آن نكنند ، چنان كه خداى متعال گفته است :
وَ لا تَأْكُلُوها إِسْرافاً وَ بِداراً أَنْ يَكْبَرُوا
. « 5 » / 99 [ 20 ] بدين گونه آن كس كه گمان مىكند كه ثروتمندى نهايت درجهء كرامت و بزرگوارى در نزد خدا است ، به درجهء پستتر پرستش مال نزول مىكند و به دنبال ثروتمندان متنعم روانه مىشود .
«
وَ تُحِبُّونَ الْمالَ حُبًّا جَمًّا
- و مال را نيك دوست مىداريد . » و جمّ به معنى فراوان است ، و شاعر گفته است :
إن تغفر اللهم تغفر جمّا * و أىّ عبد لك ما ألمّا
خدايا ، اگر مىبخشى همه را ببخش * و كدام بندهء تو است كه گناه نكرده باشد ؟
اينها خصوصيات جامعهاى است كه مال را تقديس مىكند . به اكرام يتيمى نمىپردازد كه نيازمند مهربانى هر انسان است ، و توجهى به مسكين ندارد ، و همهء توجهش به مال است .
[ 21 ] بنا بر اين واجب است كه با اين ارزش نادرست كه كرامت را در ثروت و خوارى را در فقر مىداند ، مبارزه شود ، ولى چگونه انسان مىتواند از زمينى كه از آن آفريده شد ، و طينت وى به دوستى آن و شهوات و آرايشهاى آن پرورده شد ، برتر و بالاتر رود ! چرا ، مىتواند . و اين در صورتى است كه به خدا ايمان آورد ،
هامش
( 5 ) - سورة النساء / 6 .