پس آيا در اين تناقضى وجود دارد ؟ هرگز . . . زيرا كه از وجه اللَّه چيزى جز مخصوص خدا منظور نيست ، پس آن تنها وسيله است ، به همان گونه كه جلال و اكرام الاهى با وجه او براى ما تجلّى پيدا مىكند .
به همين سبب خدا در آغاز سورة الأعلى به ما فرمان داده است كه نام خدا را تسبيح كنيم كه تسبيح او - سبحانه و تعالى - همين است :
«
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى
- نام پروردگار بلند مرتبهات را تسبيح گوى . » از همين رو از ابن عبّاس روايت شده است كه گفت : « پيامبر - / 35 صلى اللَّه عليه و آله - چون آيهء «
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى
» را مىخواند ، مىگفت : « سبحان ربى الأعلى » ، و از على - عليه السلام - نيز چنين روايت شده است . « 11 » و از امام باقر - عليه السلام - روايت شده است كه : « هنگامى كه
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى
» مىخوانى ، بگو : « سبحان ربّى الأعلى ، و اگر در نماز باشى ، ميان خود و نفس خويش اين را بگو » . « 12 » از ابن عامر جهنى روايت كردهاند كه گفت : « چون «
فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ
» نازل شد ، رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله - گفت : آن را در ركوع خود قرار دهيد ، و چون «
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى
» نازل شد ، گفت : آن را در سجود خود قرار دهيد . « 13 » اين نصها دليل بر آن است كه تفسير آيه تسبيح كردن خدا است نه مجرد تقديس نام او ، و به همين سبب در ذكر ركوع و سجود كلمهء « اسم » حذف شده ، و نيز چنين است پس از قراءت اين آيه و تسبيح خدا گفتن بعد از آن .
و بعضى گفتهاند : تنزيه نام خداى تعالى و تسبيح اسم او ، به اين تمام و كامل مىشود كه گفتار از ياد كردن چيزى كه ياد كرد آن با ذكر نام خداى تعالى مناسب نيست خالى باشد ، پس روا نيست كه نام شركاى خدا با اسم او برده شود
هامش
( 11 ) - نور الثقلين / ج 5 ، ص 553 .
( 12 ) - همان منبع ، ص 554 .
( 13 ) - همان منبع ، ص 554 .