نمايد و بر ضد او خروج كند . سرپيچى از اطاعت حاكم عادل شرط بغى است و فرقى ندارد كه حاكم عادل ، امام معصوم باشد يا نايب امام باشد از قبيل مجتهد جامع الشرايط ( ولايت فقيه ) شرط مهم عدالت رهبر است . صاحب جواهر نيز در اين باره مىگويد :
« باغى كسى است كه عليه حكومت عادل قيام كند . صاحب حكومت خواه امام باشد يا غير امام . » « 1 »
علامه حلّى مىنويسد :
جنگيدن بااهل بغى در زمان غيبت از طرف نايب عام امام هم واجب است . « 2 »
اهل بغى دو دسته هستند :
الف - ذوالفئة : يعنى كسانى كه تشكيلات نظامى محكم و سازمان يافتهاى دارند و به آن رجوع مىكنند ، مثل : اهل شام و اصحاب معاويه در جنگ صفين .
ب - غير ذوالفئة : گروهى كه متشكل نيستند و فرمانده و رهبرى ندارند كه از او دستور بگيرند يا اينكه گروه و مركزيتشان متلاشى شده است . مثل : اهل بصره و اصحاب جمل كه پس از جنگ جمل تشكيلات و سازمانشان متلاشى شد .
اين تقسيم از نظر شيعه و برخى از شافعيه مورد قبول است . « 3 »
احكام بغات
جنگ با هر دو دسته واجب است ، ليكن هر كدام احكام مخصوص به خود دارند . دسته اوّل ( ذوالفئه ) مجروحان و اسيرانشان كشته شده و فراريانشان تعقيب مىشوند ، امّا دسته دوّم [ غير ذوالفئه ] مجروحان و اسيرانشان كشته نمىشوند و فراريانشان تعقيب نمىگردند .
قرآن كريم مىفرمايد :
« وَانْ طائِفَتانِ مِنَالْمُؤْمِنينَ اقْتَتَلُوا فَاصْلِحُوا بَيْنَهُما ، فَانْ بَغَتْ احْداهُما عَلَىالْاخْرى فَقاتِلُوا الَّتى تَبْغى حَتَّى تَفىءَ الى امْرِاللَّهِ » « 4 »
هامش
( 1 ) - جواهر الاحكام ، ج 21 ، ص 328 .
( 2 ) - ينابيع الفقهيه ، كتاب الجهاد ، ص 266 ( قواعد الاحكام ) .
( 3 ) - همان ، ص 63 ، 54 و 216 ؛ و وسائل الشّيعه ، ج 15 ، ص 74 و 94 .
( 4 ) - حجرات ( 49 ) ، آيهء 9 .