اختلاف فقهاء
ابو حنيفه بطورى كه از كتابهاى بدائع الصنائع و الاختيار لتعليل المختار استفاده مىشود اسباب حجر را منحصر در امور سهگانهء مزبور دانسته و سبب ديگرى بر آنها نيفزوده است « 1 » .
و در كتاب بداية المجتهد مىنويسد كه محجورين نزد مالك شش دستهاند بدين بيان : « و المحجورون عند مالك سته : الصغير و السفيه و العبد و المفلس و المريض و الزوجه « 2 » . »
و اما فقهاى اماميه بر طبق يك عادت و رسم مألوف در باب حجر به ذكر شش سبب ذيل اكتفا كردهاند :
الف - صغر ، ب - جنون ، ج - رق ، د - مرض ، ه - فلس ، و - سفه « 3 » .
ليكن مرحوم علامه در تذكرة الفقهاء دو قسم ديگر بر آنها افزوده است بدين عبارت :
حجر الراهن لحق المرتهن ، حجر المرتد لحق المسلمين « 4 »
و در حاشيهء اعانة الطالبين كه براساس مذهب شافعى نوشته شده است ، اقسام ياد شده را در ضمن بيان انواع محجور عليه افاده مىكند بدين عبارت :
صبى و مجنون سفيه و مفلس * رقيق و مرتد مريض و راهن « 5 »
و خطيب شربينى شافعى در كتاب مغنى المحتاج اقسام هشتگانهء مزبور را ذكر كرده است « 6 » . و نيز در كتاب الاقناع « فقه حنبلى » پس از تعريف حجر همان اقسام را با اندكى اختلاف بيان مىدارد « 7 » .
ليكن بايد دانست كه اسباب حجر منحصر به انواع مزبور نيست بلكه اقسام ديگرى نيز وجود دارد ، چنان كه فقهاء به آن تصريح كردهاند ، مانند عدم دفع ثمن
هامش
( 1 ) . بدائع الصنائع تأليف علاء الدين كاشانى حنفى ج 7 ، ص 169 ، الاختيار لتعليل المختار تأليف عبد الله بن مودود ج 2 ، ص 94 .
( 2 ) . بداية المجتهد ج 2 ، ص 286 .
( 3 ) . حدائق الناضره ج 5 ، ص 273 ، جواهر الكلام ج 4 ، ص 396 .
( 4 ) . تذكرة الفقهاء ج 2 ، ص 73 .
( 5 ) . حاشيهء اعانة الطالبين بر فتح المعين تأليف السيد ابو بكر الدمياطى المصرى ج 3 ، ص 68 .
( 6 ) . مغنى المحتاج ج 2 ، ص 165 .
( 7 ) . الاقناع فى فقه الامام احمد تأليف شيخ الاسلام شرف الدين الحجاوى المقدسى ج 2 ، ص 207 .