قاعدهء لاضرر
دربارهء مفاد اين قاعده اقوال متعدّدى از سوى علما نقل گرديده است كه عمدهء آنها عبارت از موارد زير است :
1 - معناى اين قاعده نهى از ايجاد ضرر به غير است حتى زيان رسانيدن به نفس ؛ سياق آن در واقع سياق آيهء شريفهء
« فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ »
« 1 » ( نه آميزش است و نه فسق و نه جدال در حج ) مىباشد . ظاهر كلام نفى است ، ليكن از آن نهى اراده شده است ؛ چنان كه نظير اين معنا در اخبار عديدهاى به چشم مىخورد .
2 - مفاد قاعدهء يادشده ، نفى حكم به لسان موضوع است و نظاير آن نيز در روايات ، فراوان است ، از قبيل : « لا شكّ لكثير الشّك » ، « لا سهو فى السّهو » ، « لا سهو للامام مع حفظ المأموم » و غير اينها .
3 - مضمون اين قاعده ، نفى حكم ضررى است . يعنى هر حكمى كه از جانب شارع صادر شود چنانچه مستلزم ضرر باشد اعم از نفس مكلّف يا غير آن ، مرفوع خواهد بود .
4 - مفاد قاعدهء مزبور نفى ضرر غير متدارك است ، به اين معنا كه شارع مقدّس از ضرر غير قابل جبران نهى فرموده است .
هامش
( 1 ) - سورهء بقره ، آيهء 197 .