-
قياس به اعتبار صغرى و كبرى :
قياس به اعتبار صغرى و كبرى سه قسم است : 1 - نقلى . 2 - عقلى مستقل .
3 - عقلى غير مستقل .
1 - دليل نقلى : يعنى قياسى كه كبراى آن شرعى باشد . خواه صغرى هم شرعى باشد يا نباشد . مانند : آبى كه شك در طهارت آن داريم ، پاك است . هر آب پاكى خوردنش جايز است . پس خوردن آب مشكوك جايز است . در اين مثال ، هم صغرى شرعى است و هم كبرى . و مانند : اين مايع شراب است . هر شرابى حرام است . پس اين مايع حرام است . در اين مثال تنها كبرى شرعى است .
2 - دليل عقلى مستقل : يعنى قياسى كه هر دو مقدمهى آن عقلى است .
مانند : عالم ممكن است . هر ممكنى محتاج مؤثر است . پس عالم محتاج مؤثر است .
3 - دليل عقلى غير مستقل : يعنى قياسى كه كبراى آن عقلى و صغراى آن غير عقلى است . مانند : استصحاب ( به فرض اينكه حجيّت آن عقلى باشد ) و قياس اصطلاحى ( تمثيل ) و مفاهيم و استلزامات ، يعنى ملازمه بين وجوب شيئى و حرمت ضد آن . به عناوين فوق رجوع شود .
- قياس به اعتبار صورت :
قياس به اعتبار صورت يا اقترانى است و يا استثنايى :
قياس اقترانى : در مقدمات قياس اقترانى به نتيجه يا نقيض آن تصريح نشده است . مانند : شرابخوار فاسق است . هر فاسقى شهادتش مردود است . پس شرابخوار شهادتش مردود است .