1 - دليل اجتهادى :
شيخ انصارى قدّس سرّه مىگويد : هر امارهاى كه شارع آن را به خاطر كشف و حكايت بالقوه از واقع معتبر كرده باشد ، اگر در احكام باشد « دليل اجتهادى » نام دارد ، و اگر در موضوعات باشد ، « امارهى معتبر » نام دارد . « 1 »
ادلهاى كه منشأ و مرجع تحصيل احكام واقعى هستند ، به اعتبار اينكه اجتهاد مجتهد در جهت تحصيل احكام واقعى از آنها است ، ادلهى اجتهادى ناميده مىشوند . ادلهى اجتهادى نزد شيعه كتاب ، سنت ، اجماع و عقل است . و نزد اهل تسنن عبارتند از كتاب ، سنت ، اجماع و قياس .
2 - دليل امضايى :
اگر دليل شرعى دليلى باشد كه عقلا بر اساس آن عمل مىكردهاند و شارع آن عمل را تأييد كرده باشد ، هرچند با سكوت و عدم ممانعت از آن ، مىگويند :
دليل امضايى است . يعنى شارع تنها دليل عقلا را امضا و تأييد و قبول كرده است .
3 - دليل انسداد :
به عنوان « انسداد » رجوع شود .
4 - دليل تأسيسى :
اگر دليل مجعول از طرف شارع دليلى باشد كه قبلا عقلا به آن عمل نمىكردهاند و شارع ابتداء آن را جعل كرده باشد ، دليل را « تأسيسى » گويند .
5 - دليل الخطاب :
هامش
( 1 ) الرسائل ، ص 408 .