تعبّدى « 1 »
تعبّدى و توصلى از تقسيمات واجب هستند . واجب در يك تقسيم ، به تعبّدى و توصلى تقسيم مىشود .
واجب تعبّدى :
براى تعبّدى دو تعريف ارائه شده است . 1 - تعبدى واجبى را گويند كه صحت آن و تحقق امتثال امر آن ، متوقف بر انجام آن به قصد تقرّب به سوى خداوند - تبارك و تعالى - باشد . اين قبيل واجبات را ، عبادات نيز مىگويند مانند :
نماز ، روزه ، خمس ، زكات ، حج و . . . . 2 - تعريفى كه بين قدما مشهور بوده است .
ايشان واجب تعبّدى را واجبى مىدانستهاند كه غرض از وجوب آن غير معلوم باشد ، و در مقابل ، توصلى را واجبى مىدانستهاند كه غرض از وجوب آن معلوم باشد . مرحوم مظفر قدّس سرّه بعد از دو تعريف فوق مىگويد : اين تعريف دوم براى واجب تعبّدى صحيح نيست ، مگر اينكه مقصود قدما ، اصطلاح دومى براى تعبّدى و توصلى باشد . « 2 »
واجب توصلى :
واجب توصلى ، واجبى را گويند كه امر آن ، به مجرد وجود مأمور به ساقط مىشود ، گرچه به قصد قربت هم نباشد مانند نجات غريق ، دفن ميت ، پرداخت بدهى و . . .
هامش
( 1 ) اصول الفقه ، ج 1 ، ص 65 ؛ الاصول العامة ، ص 61 ؛ المحاضرات ، ج 2 ، ص 139 ؛ علم اصول الفقه ، ص 60 ؛ الكفاية ، ج 1 ، ص 107 .
( 2 ) اصول الفقه ، ج 1 ، ص 66 .