ترك استكشاف
به عنوان « ترك استفصال » رجوع شود .
تزاحم
تزاحم در اصطلاح اصوليين ؛ يعنى : ممانعت دو حكم فعلى داراى ملاك در مقام امتثال ، و عجز مكلف از امتثال هر دو حكم . دو حكم با اين خصوصيات را « متزاحمين » گويند .
- اقسام تزاحم :
تزاحم به لحاظ منشأ آن ، اقسام مختلفى دارد :
1 - تزاحم ناشى از تضاد متعلق دو حكم . يعنى متعلق دو حكم به صورت اتفاقى در يك زمان جمع شدهاند ، به گونهاى كه مكلف نمىتواند هر دو را بياورد ؛ مثل اينكه دو نفر در حال غرق شدن هستند و نسبت به هركدام از اين دو نفر يك امر ( غريق را نجات بده ) متوجه مكلف شده و هيچكدام از دو غريق نيز ترجيحى بر ديگرى ندارد و مكلف هم تنها يك غريق را مىتواند نجات بدهد .
2 - تزاحم ناشى از ناتوانى مكلف براى انجام متعلق هر دو حكم در عين حال كه زمان دو متعلق نيز مختلف است . مانند اينكه قيام ، يكى از واجبات نماز است و دو مصداق دارد كه مكلف وظيفه دارد هر دو مصداق را بجا آورد ، ولى قدرت ندارد هر دو را بجا آورد ، چون مثلا بيمار است . در مثال اول ، ناتوانى مكلف ، ناشى از وحدت زمان دو متعلق بود ، به گونهاى كه اگر زمان دو متعلق يكى نبود ، مكلف مىتوانست هر دو غريق را نجات دهد ، ولى در مثال دوم ، ناتوانى