الهى و تحقّق وجود و بقاى حقّ تعالى تا وحدت حقيقى تحقّق يابد . به عبارت ديگر :
كفر حقيقى عبارت است از فناى حقيقى در ذات يكتاى الهى .
كلّ « 1 »
كلّ در لغت از الفاظ عام است و معادل فارسى آن « همه » مىباشد . در اصطلاح ، كلمهى « كلّ » بر سه مفهوم اطلاق مىشود :
1 - آنچه كه تصوّر آن مانع از وقوع شركت نمىشود .
2 - كلّ از آن جهت كه كلّ است ، يعنى كلّ مجموعى .
3 - كلّ افرادى ، يعنى كل واحد واحد .
چه فرقى بين اين سه مفهوم وجود دارد ؟
از دو جهت بين اين مفاهيم فرق است : 1 - كلّ مجموعى ، به كلّ واحد واحد تقسيم مىشود و كلّى نيز به كلّ واحد واحد تقسيم مىشود با اين تفاوت كه : تقسيم كلّ مجموعى ، تقسيم شىء به اجزاى شىء است و تقسيم كلّى ، تقسيم شىء به جزئيات شىء است . 2 - آنچه بر هركدام از افراد كلّ صدق مىكند ، بر افراد ديگر صدق نمىكند .
و امّا در اصطلاح صوفيه ، كلّ عبارت است از « واحد مطلق » به اعتبار اينكه « كلّ » اسم خداوند - تبارك و تعالى - است .
كلام « 2 »
كلام در لغت عبارت است از آنچه كه شامل يكى يا بيشتر از حروف مبانى و معانى باشد . و در اصطلاح اهل لغت عبارت است از آنچه كه از دو حرف يا بيشتر
هامش
( 1 ) - همان مدرك : 1370 .
( 2 ) - همان مدرك .