شرط نكرده باشند كه خودش آنها را تربيت كند ، ورثهاش به جاى او هستند ، و چنانچه خودشان عمل را انجام ندهند و اجير هم نگيرند ، حاكم شرع از مال ميت اجير مىگيرد و حاصل را بين ورثهء ميت و مالك قسمت مىكند و اگر شرط كرده باشند كه خود او درختها را تربيت نمايد ، پس اگر قرار گذاشتهاند كه به ديگرى واگذار نكند ، با مردن او معامله بههم مىخورد ، و اگر قرار نگذاشتهاند مالك مىتواند عقد را بههم بزند ، يا راضى شود كه ورثهء او يا كسى كه آنها اجيرش مىكنند ، درختها را تربيت نمايد .
مسأله 2250 - اگر شرط كند كه تمام حاصل براى مالك باشد ، مساقات باطل است ، و ميوه مال مالك مىباشد و كسى كه كار مىكند نمىتواند مطالبهء اجرت نمايد ولى اگر باطل بودن مساقات به جهت ديگر باشد ، مالك بايد مزد آبيارى و كارهاى ديگر را به مقدار معمول به كسى كه درختها را تربيت كرده بدهد .
مسأله 2251 - اگر زمينى را به ديگرى واگذار كند كه در آن درخت بكارد و آنچه عمل مىآيد مال هر دو باشد ، معامله باطل است ، پس اگر درختها مال صاحب زمين بوده ، بعد از تربيت هم مال او است و بايد مزد كسى كه آنها را تربيت كرده بدهد ، و اگر مال كسى بوده كه آنها را تربيت كرده بعد از تربيت هم مال او است و مىتواند آنها را بكند ، ولى بايد گودالهايى را كه به واسطهء كندن درختها پيدا شده پر كند و اجارهء زمين را از روزى كه درختها را كاشته به صاحب زمين بدهد ، و مالك هم مىتواند او را مجبور نمايد كه درختها را بكند و اگر به واسطهء كندن درخت عيبى در آن پيدا شود ، بايد تفاوت قيمت آن را به صاحب درخت بدهد و نمىتواند او را مجبور كند كه با اجاره يا بدون اجاره درخت را در زمين باقى بگذارد .
رساله توضيح المسائل ( موسوعة الإمام الخميني 29 ) ( فارسى ) — صفحة 399
مساهمون: السيد الخميني
ص٣٩٩