آن را سقر نام است ، و چون از شدت گرما به خداى عز و جل شكايت كرد و از او خواست كه به وى اجازه دم زدن دهد و اجازه يافت و تنفس كرد ، جهنم آتش گرفت و سوخت » ؛ « 76 » و از ابن عباس روايت شده است كه گفت : در پايين دوزخ سقر جاى دارد ، و در آتش آن درخت زقوم ، « 77 » و در هراس انگيزى و كيفيات مميزه آن چيزهايى است كه آدمى نمىتواند آنها را تصور كند و حقيقت آن را دريابد .
وَ ما أَدْراكَ ما سَقَرُ
- و تو چه دانى كه سقر چيست ؟ ! » در اين شكل از بيان انگيزشى براى آدمى به منظور تلاش كردن براى معرفت و لو به صورت اجمالى وجود دارد ، و قرآن بعضى از صفات سقر را بيان مىكند و مىگويد :
لا تُبْقِي وَ لا تَذَرُ
- نه ( زنده ) بر جاى مىگذارد و نه ( اثرى ) از بدنهاى سوخته شده . » / 89 گفته شده است كه : آنان را زنده بر جاى نمىگذارد و مىكشد ، و اثرى از بدنهاى آنان بر جاى نمىماند ، يعنى داراى دو اثر است : اثرى بر روح ، و اثرى ديگر بر جسم . و به گفتهاى ديگر : دو كلمه در معنى مترادف است و در درجه و اثر با يكديگر تفاوت دارد ، و ذكر آن دو با هم مبالغه و تأكيد را مىرساند . و در التبيان آمده است كه : هيچ يك از اهل آن را باقى نمىگذارد مگر اين كه به آن برسد ، و او را از عذاب نگاه نمىدارد ؛ « 78 » و علامه طباطبايى در الميزان گفته است : هر چه را كه به آن برسد چيزى از آن بر جاى نمىگذارد و آن را مىسوزاند ، و بر هر كس كه در آن افكنده شود خواهد رسيد ، بر خلاف آتش دنيا كه بعضى از چيزها را كه در آن مىافتد نمىسوزاند ؛ و به نقل مجاهد گفت : نه زنده مىگذارد و نه مىميراند ، « 79 » و صاحب الميزان در اين رأى به اين گفته خداى تعالى استناد كرده است :
هامش
( 76 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 457 .
( 77 ) - الدر المنثور ، ج 6 ، ص 283 .
( 78 ) - التبيان ، ج 10 ، ص 180 .
( 79 ) - الدر المنثور ، ج 6 ، ص 283 .