آموخته مىشود . » براى كلمه « يؤثر » در اين جا دو معنى است كه سياق هر دو را با هم در نظر داشته است :
نخست : آنچه از ديگران نقل مىشود كه بيشتر مفسران بر آنند ، يعنى آن را از نيروهاى مقتدر بر خودش يعنى جادوگران و شياطين آموخته است ، و اين گرفته شده از اين گفتار ايشان است كه « أثرت الحديث اثره اثرا » يعنى آن سخن را درباره آثار قومى از روى آثار ايشان بيان كردم ، و حديث مأثور يعنى حديثى كه از فلان كس روايت شده است .
دوم : چيزى كه جانها نسبت به آن تمايل پيدا مىكند و آن را بر چيز ديگر ترجيح مىنهد . و در المجمع آمده است : و به قولى از / 87 « ايثار » است ، يعنى جادويى است كه نفوس آن را اختيار مىكند و به سبب شيرينى آن برمىگزيند . « 74 » طاغوتان و مخالفان با رسالت از اين راه براى كاستن از شأن و ارزش دو امر مهم كوشيدهاند :
يكى از آنها : معجزه قرآن از لحاظ ظاهرى و باطنى آن ، و ديگرى : نمود قبول كردن رسالت تازه و در آمدن به دين فرستاده خدا ، و به همين سبب بود كه وليد - همچون هر طغيانگر و مترف - تلاش براى آن مىكرد كه به هدفهاى پليد خود در پشتسر اين اتهام گمراه كننده تحقق بخشد :
1 - درست جلوهگر ساختن شكست ايشان در مبارزه اساسى با اسلام و ارزش و رهبرى و حزب آن .
2 - گمراه كردن مردم از حق ، و حدّى براى تمايل دخول ايشان به دين تازه قرار دادن .
متّهم كردن قرآن به جادويى ، گريزگاهى براى ايشان بود تا از طريق آن عقدهاى را كه هر مبارز با قرآن با آن مواجه بود ، از ميان ببرد ، و آن اين كه آثار حكمت و علم الاهى آشكارا در آن مشاهده مىشد . قرآن هر خردمند با انصاف را به
هامش
( 74 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 388 .