است . « 62 » و علّامه طباطبايى در تفسير الميزان گفته است : و تقدير از تفكير آراستن معانى و اوصاف در ذهن است با تقديم و تأخير و نهادن و برداشتن آنها تا هدف مطلوبى از آن استنتاج شود ، و گاه مردى آرزوى آن مىكرد كه درباره قرآن چيزى بگويد كه سبب باطل شدن دعوت آن شود . « 63 » و وليد به تفكير و تقدير خويش چنان مىپنداشت كه تهمت جادوگرى را باطل خواهد كرد . . . و كار چنين نيست .
فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ
- پس كشته باد كه چگونه تقدير كرد . » خدا انديشيدن او را نكوهش كرد ، بدان جهت كه انديشهاش براى پرداختن به كارى باطل بود ، و اگر براى راهيابى مىانديشيد ، انديشهاش ديگر نكوهيده نمىبود بلكه ستوده و پسنديده بود ، « 64 » زيرا كه انديشيدن و برنامهريزى كردن بر اثر به كار انداختن عقل در پرتو دادهها و دانستهها امرى به خودى خود پسنديده است ، و رسالتهاى خدا و مبعوث شدن پيامبران به منظور اصلاح مردم و راهنمايى ايشان با انگيختن عقلهاى ايشان بوده است .
آرى ، عقل به خودى خود وسيله خير و صلاح است ، و براى صلاح انسان عمل مىكند ، ولى بدان شرط كه نخستين گزيده آن درست باشد ، ولى اگر باطل را برگزيد و سپس عقل خويش را در اين / 82 مجرا به كار انداخت ، از انديشيدن و تقدير خود جز گمراهى و عذاب نتيجهاى به دست نخواهد آورد ، و اين را مكر مىنامند كه حيله شيطان است ؛ و چنين است فكر و انديشه كه سلاحى از دو طرف تيز است ، كه گاه قايم بر اساس عقل است و به صلاح صاحب خود و خير بشريت صورت مىگيرد ، و گاه وسيله هلاك بشريت و برافروخته شدن جنگها است ، چنان كه كارشناسان نيروهاى استكبارى در روزگار معاصر ما نيز بدين گونه عمل مىكنند .
انسان مىتواند با تفكير و تقدير به زندگى پاكيزه برسد ، و اين بدان شرط است كه پيش از آن هدفى پاكيزه را برگزيده باشد و انديشه خود را براى تحقق
هامش
( 62 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، ص 200 .
( 63 ) - الميزان ، ج 20 ، ص 86 .
( 64 ) - التبيان ، ج 10 ، ص 177 با اندكى تصرف .