است كه « إنّه كان » دليل بر آن است كه وى از گذشتهها بر اين حرفه بوده است . « 57 » [ 17 - 31 ] و عناد ورزيدن با آيات خدا و از اين راه به محاربه با او برخاستن تنها سبب بريده شدن نعمت و خير از شخص عنيد نيست ، بلكه به رسيدن شرّ و عذاب به او در دنيا و آخرت منجر مىشود .
سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً
- زود باشد كه او را به عذابى سخت گرفتار كنم . » يعنى چندان كار را بر او سخت مىكنم كه از پا درآيد . و در التحقيق به نقل از التهذيب آمده است كه : لأرهقنك صعودا يعنى تكليف سختى را بر تو بار مىكنم ، بدان سبب كه بالا رفتن در صعود سختتر از پايين آمدن در هبوط است ، و مشتق از آن است : / 80 تصعّد فى ذلك الامر يعنى اين كار بر وى گران و سخت شد . « 58 » در اين شك نيست كه هر كس به معانده با آيات و شرايع خدا برخيزد ، و از هواى نفس و شرايع بشرى پيروى كند ، بر خلاف قوانين خدا و سنتهاى طبيعى شنا مىكند ، و به كسى مىماند كه از كوههاى بلند با گذرگاههاى سخت بالا مىرود و اين بالا رفتن او را خسته و فرسوده مىسازد . به اين توجه كنيد كه امت اسلامى ، در نتيجه جدايى گزيدن از كتاب پروردگار خويش با چه عقبهها و گذرگاههاى سختى همچون از هم پاشيدگى و ستمديدگى و عقبماندگى تمدنى رو به رو بوده است ! پس اين حقيقتى آشكار است كه هر كس به عناد با آيات پروردگار خويش برخيزد ، خواه فرد باشد يا اجتماع يا امت ، از دو جهت مادى و معنوى با آن مواجه خواهد شد .
كار به همين جا پايان نمىپذيرد ، بلكه عذاب به آخرت نيز كشيده مىشود و به صورتى سختتر و بيشتر و آشكارتر تجلى پيدا مىكند ، و معاندان خطاى بزرگ خويش را همچون كوه هراسناكى از عذاب مشاهده خواهند كرد . امام صادق ( ع )
هامش
( 57 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، ص 199 .
( 58 ) - التحقيق فى كلمات القرآن ، ج 6 ، ص 273 .