فَذلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ * عَلَى الْكافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ
- پس آن روز روزى دشوار است * و بر كافران نه آسان است . » روزى مطلقا سخت است كه هيچ آسانى در آن براى كافران وجود ندارد ، امّا مؤمنان از لطف و رحمت خدا برخوردارند ، و اين ما را به آن راهنمايى مىكند كه جزا و انتقام الاهى بر اساس حكمت و تدبير دقيق صورت مىگيرد . از مجموع دو آيه چنين استنتاج مىشود كه آن روز به خودى خود روزى است كه ، بر اثر پيشامدها و ايستگاههاى بزرگ ، سخت دشوار است ، ولى خداوند متعال آن را بر مؤمنان آسان مىسازد .
حضور چنين روزى در ذهن و انديشه مؤمنان ، و مخصوصا پيشاهنگان و رهبران مكتبى كه به كارزار مىپردازند و با فشارها و چالشهاى فراوان رو به رو مىشوند ، آنان را در پيروى از روش خود استوار مىسازد ، و بر آزار ديدن در راه خدا به آنان بردبارى مىبخشد ، چه بيمى از مرگ ندارند تا شتاب ورزند ، بلكه آنان بر اين يقيناند كه در آينده روز پيروزى بر دشمنان و انتقام گرفتن حتمى از ايشان براى حق خواهد رسيد ، و راه دفع ناراحتيها راه آن است كه دردها و ناراحتيهاى جهاد را به خاطر حق بچشند ، و در زندگى دنيا صبر را پيشه خويش سازند .
[ 11 - 16 ] و ضرورت ندارد كه اين وعده فردا يا پس فردا تحقق يابد ، و نيز درست نيست كه اگر اندكى تأخير پيدا كند ، در شك افتيم و از جهاد در راه خدا و بيم دادن به مشركان دست بكشيم . . . هرگز . . . چه تدبير كارها به دست خدا و حكمت بالغه و علم فراگير او است ، و اين خطا است كه كسى بر آنچه خدا مقدر كرده است اعتراض كند ، بلكه واجب آن است كه به صورت مطلق تسليم به او باشيم و بدانيم كه آنچه او مىكند همان خير و صلاح است ، و ما از دريافت حكمت هر قضا و قدر ناتوانيم ؛ پس ممكن است كه گردنكشى كه با او دست در گريبانيم ، آخرين كسى باشد كه بدين گونه بر مردمان مسلط شده است و در زمين تباهى مىكند ، يا اين كه امر ملتى از / 74 ملتها در دست خاندان طغيانگر فاسدى قرار گرفته است كه حكومت كردن و در آن ستمگر بودن را به ميراث بردهاند ، پس پروردگار ما