بر جراحات خواننده به حق مرهم مىنهد ، و اين آرامش خاطر را به او مىبخشد كه خدا از آنچه بر وى خواهد رسيد غافل نيست ، و بر همه چيز مراقبت دارد ، و زود باشد كه از دشمنان او انتقام بگيرد ؛ و آيه مشتمل بر بيم دادنى متوجه به كافران و مخالفان با گرفتن انتقام است ، و همين امر پيوستگى آيه را با آيات پيش از آن آشكار مىسازد .
[ 8 - 10 ]
فَإِذا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ
- پس چون در صور دميده شود . » در المنجد آمده است : ناقور و جمع آن نواقير ، عود يا بوقى است كه در آن دميده مىشود ، و نقر در اين جا به معنى دميدن است ؛ و اين آلت در زمانهاى گذشته براى گرد آوردن مردم و سپاهيان در هنگام ضرورت به كار گرفته مىشده است . از ناقور در اين آيه منظور همان صورى است كه اسرافيل يك بار در آن مىدمد و بر اثر آن همه كسانى كه در آسمانها و زمين وجود دارند بى هوش مىشوند ، و با دميدن بار ديگر همگان براى رسيدگى به حساب و پاداش از بى هوشى بر مىخيزند ، و آن به شكل بوق است . و مفسران درباره اين كه نفخه اولى است يا دومى با يكديگر اختلاف نظر دارند : صاحب التبيان آن را اولى دانسته و گفته است كه نخستين نفخه و آغاز سختى هولناك است ، « 35 » و بعضى آن را نفخه دوم دانستهاند . « 36 » به نظر من بايد نقر را مطلق دانست ، چه هر دو نفخه بر كافران دشوار است ، چه اولى هر چه نعمت و مايه زندگى را كه در دست دارند از ايشان سلب مىكند ، و دومى / 73 آنان را بر مىانگيزد تا در برابر جبّار آسمانها و زمين براى رسيدگى به حساب و جزا بايستند ، و در اين شك نيست كه آن نفخه كه در پى آن رسيدگى به حساب صورت پذير مىشود ، از آن ديگرى كه تنها سبب مردن مردمان مىشود دشوارتر است .
ممكن است در اين جا نيز تعبير مجازى و دميدن در ناقور كنايه از روز انتقام بوده باشد . . . چنان كه مىگوييم : طبلهاى جنگ كوبيده شد .
هامش
( 35 ) - التبيان ، ج 10 ، ص 174 .
( 36 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 385 .