/ 468
مرگ بر خداوندان آن چاله ( اخدود )
شرح آيات :
[ 1 ] كاينات و زمان و انسان سه گواه بزرگ بر مسئوليت بشرند ، پس به كجا مىتواند بگريزد ، و چه چيز را براى اين گريز به عنوان بهانه بتراشد ؟ ! و بزرگترين كاينات ، بنا بر دانشى كه داريم ، آسمانها است با واحدهاى ساختمانى بزرگى كه قرآن آنها را به نام بروج ناميده است .
وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ
- سوگند به آسمان صاحب برجها . » بروج چيست ؟ ظاهرا طبقاتى از آسمان است كه در مجموعههايى از كهكشانها تجسم پيدا كرده ، و در هر مجموعه خورشيدهاى فراوان وجود دارد .
گفتهاند : اصل معنى بروج آشكار شدن است ، و چون هر بناى مرتفعى پيدا و آشكار است ، كاخ را نيز برج مىنامند ، به همان گونه كه جايگاه دفاع از هر شهر را هم برج مىخوانند . شايد انتخاب اين كلمه در اين جا به مناسبت آن بوده باشد كه در آسمان پاسدارانى موضع گرفتهاند تا حركات آدميان و جنّيان و شياطين را رصد كنند ، / 469 و اين با سياقى كه در آن سخن از كيفر ديدن گردنكشان در مقابل تبهكاريهايشان نسبت به مؤمنان مىرود ، انسجام دارد ، پس در آن هنگام كه طاغيان در برجهاى زمينى خويش پناه مىجويند ، آسمان را نيز برجهايى است كه مقاومت كردن در برابر سپاهيان آنها امكان ندارد .
بعضى گفتهاند كه : برجها منزلگاههاى خورشيد و ماه و سيارات و افلاك آنها است كه اجرام آسمانى با عظمتى كه دارند نمىتوانند به اندازه سر انگشتى نسبت به آنها تجاوز كنند ، كه اين خود گواهى بر آن است كه اين همه آفريدههايى