خورشيد متلاشى نمىشود ، حقيقت مسئوليت نيز چنين است و با انكار و تكذيب تو از ميان نمىرود ، بلكه هر اندازه شخص نادان براى تكذيب و انكار صداى خود را بلندتر و خودپسندى خود را بيشتر سازد ، از تحمّل آن و نزديك شدن به عذاب آن دور تر مىشود ، و از آن روى چنين است كه تكذيب خود جريمه و گناهى است ، به همان گونه كه علتى نيز براى گناهان ديگر است ، و عاقبت تكذيب در هنگام قيام ساعت معلوم و آشكار مىشود .
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
- واى در آن روز بر تكذيب كنندگان . » [ 11 ] قرآن بدين گونه در برابر نفس درهاى بهانهجويى را مىبندد تا مگر شخص از مسئوليت خود آگاه شود و آن را تحمل كند ، و بزرگترين عذر و بهانه تكذيب و دروغ پنداشتن خبر رسيده حاكى از بدبختى است ، و مخصوصا دروغ پنداشتن روز جزا كه اساس فكر را ويران مىكند .
الَّذِينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ
- يعنى كسانى كه روز جزا را دروغ مىشمارند و انكار مىكنند . » ويل و لعنت و هلاك به مجرد تكذيب اين گونه كسان بهره ايشان مىشود ، تا چه رسد به ديگر گناهانى كه مرتكب شدهاند ! / 414 [ 12 ] ولى به چه سبب روز جزا را تكذيب مىكنند ؟ آيا به سبب نقص در شواهد آن است ؟ هرگز . . . بلكه به سبب قرارى است كه هم اكنون با خود گذاشتهاند ، و جرمهايى كه پيش از اين مرتكب شده بودند ، اما قرار ايشان عبارت از ادامه دادن به تجاوز بر حقوق ديگران و مرتكب شدن گناهان .
وَ ما يُكَذِّبُ بِهِ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ
- و آن را تكذيب نكند مگر آن كه از حد خود تجاوز كند و ناپاك و گناهكار باشد . » آنان فاجرانى هستند كه نه حق ديگران را محترم مىشمارند و لذا به آن تجاوز مىكنند و اموال مردم را به باطل مىخورند ، و نه مراعات حق خدا را بر خود مىكنند و به همين سبب مرتكب گناه مىشوند و به كارهاى زشت مىپردازند .
[ 13 ] تكذيب در زبان اين بدگويان مقارن با استهزا و تلاش كردن براى