محفوظ نگاه مىدارند ، و حتى اندامهاى بدن گواهى مىدهد ، ظاهرا بايد كتاب به معنى چيزى باشد كه گفتار و كردار هر كس بر آن نگاشته و ضبط مىشود ، و حتى نيات وى در آن انعكاس پيدا مىكند ، و خدا در اين باره چنين گفته است :
ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ
. « 16 » سپس طومار اين كتاب پيچيده مىشود و در خزانه محكمى كه همان سجين است محفوظ مىماند ؛ آيا اين خزانه در كجا قرار دارد ؟ / 411 نصّ آينده محل آن را نشان مىدهد :
از پيامبر - صلى اللَّه عليه و آله - روايت شده است كه گفت : « فرشتهاى عمل بنده را بالا مىبرد و از آنچه در ميان دستهاى خود دارد شادمان است ، تا به وعدهگاهى كه خدا براى او توصيف كرده است مىرسد و عمل را در آن جا قرار مىدهد ، و جبار از بالا به او ندا مىكند كه : آنچه را كه با تو است در سجين بيفكن ، و سجين در زمين هفتم است ، پس فرشته مىگويد كه جز حق را به سوى تو برنياورم ، و خطاب مىرسد كه : راست مىگويى ، آنچه را كه با خوددارى در سجين بيفكن » . « 17 » و از امام باقر ( ع ) روايت شده است كه گفت : « سجين زمين است ، و عليّين آسمان چهارم » . « 18 » بعضى گفتهاند : سجّين خرسنگى در زمين هفتم است ، و ابو هريرة از پيامبر - صلّى اللَّه عليه و آله - روايت كرده است كه گفت : « سجّين چاهى در دوزخ است و دهان گشاده » ، و عكرمة گفت : سجّين زيان و گمراهى است ، چنان كه در حق كسى كه قدر و منزلت او سقوط كرده است مىگويند كه به حضيض و جاى پست لغزيد .
به نظر من ، چنان كه گذشت ، اصل آن سجن است و ديگر تفسيرها براى معين كردن جايگاه و ديگر خصوصيات آن است ، و به همين سبب ابو عبيده و
هامش
( 16 ) - ق / 18 .
( 17 ) - الفرقان از الدر المنثور ، ج 6 ، ص 325 .
( 18 ) - تفسير نمونه از نور الثقلين ، ج 5 ، ص 530 .