كسانى را چندان فرا مىگيرد كه در آن همچون قورباغه پنهان مىمانند » . « 12 » ولى مؤمنان از سختيها و هراسهاى قيامت در اماناند ، و در حديث مأثور از پيامبر اكرم - صلّى اللَّه عليه و آله و سلم - آمده است : « كار بر مؤمن چندان سبك مىشود كه سبكتر از نماز روزانه دنيا به نظر مىرسد » . « 13 » / 410 آخرين سخن : مؤمن در دنيا به قيامى بر مىخيزد كه به قيام وى در آخرت مدد مىرساند ، مگر خداوند سبحانه و تعالى در آياتش به اين قيام فرمان نداده است :
وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِينَ . . .
، « 14 » و
أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ
. « 15 » [ 7 ] ولى آن تبهكاران گمان نداشتند كه ناگهان به آن خواهند رسيد ، و به همين سبب كتاب و نامه ايشان در زندانى چنان محفوظ است كه امكان تغيير دادن آن وجود ندارد ، و آن نامهاى است كه هيچ ابهام و تزويرى در آن ديده نمىشود .
كَلَّا
چنان مىنمايد كه معنى
كَلَّا
در اصل نفى مؤكد است و چنان است كه گويى مىگويد : هرگز نه ، ولى در اين سياق معنى منع و زجر مىدهد و حقايق ياد شده پيش از آن را تأكيد مىكند ، و چنان است كه تكذيب آنها را در معرض نفى قرار مىدهد ، و به همين جهت بعضى گفتهاند كه
كَلَّا
در اين جا به معنى حقا است ، و از ابن عباس معنى آن چنين آمده است : چرا باور نمىكنيد .
إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ
- نامه فاجران در زندان است . » سجّين چيست ؟ ظاهرا مبالغهاى در سجن به معنى زندان است ، يعنى در جايى قرار دارد كه دست دزدى و تزوير به آن نمىرسد . پس كتاب چيست ؟ با وجود اين كه كتابهاى فراوانى وجود دارد كه در آنها اعمال بندگان ثبت مىشود ، و زمين مىنويسد ، و آسمانها تصويربردارى مىكنند ، و اشياء طبيعى آثار عمل را
هامش
( 12 ) - القرطبى ، ج 19 ، ص 255 .
( 13 ) - همان جا .
( 14 ) - البقرة / 239 .
( 15 ) - سبأ / 45 .