گفته بيشتر مفسران چنين است ، و احتمال دارد كه مقصود از حافظين كسانى باشند كه بشر را از مهلكهها حفظ مىكنند تا آن گاه كه فرمان خدا برسد ، چنان كه خدا گفت :
إِنْ كُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَيْها حافِظٌ
، « 7 » و نيز گفت :
وَ يُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً
، « 8 » و گفت :
لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ / 391 يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ
. « 9 » [ 11 ] اين حافظان در نزد پروردگارشان گرامىاند و گرفتار دروغ و غفلت يا سهو نمىشوند ، و علاوه بر اين ، هر چه را كه از انسان صادر شود ثبت مىكنند .
كِراماً كاتِبِينَ
- آزادگان و پاكانى نويسندهاند . » [ 12 ] و انسان امكان ندارد كه چيزى از اعمال خود را بتواند از ايشان پنهان كند ، بدان جهت كه پيوسته حضور دارند و مىبينند و ثبت مىكنند .
يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ
- هر كارى را كه انجام دهيد مىدانند . » امير المؤمنين على - عليه السلام - گفت : « اى بندگان خدا ! بدانيد كه نگاهبان و مراقبى از خود شما بر شما گماشته شده است ، و چشمهايى از اندامهاى خودتان ، و حافظان راستگويى كه اعمال شما و شماره دمزدنهاى شما را حفظ مىكنند ، نه تيرگى شب سياه شما را بر ايشان پوشيده مىدارد ، و نه در بزرگى يا دريچهاى كوچك شما را از نظر ايشان دور مىسازد » . « 10 » و از او - عليه السلام - روايت شده است كه بر مردى مىگذشت و او را ديد كه پرحرفى مىكند و به سخنانى مىپردازد كه سودى براى او ندارد ، پس گفت :
« اى فلان ! تو چيزهايى را براى پروردگارت به دو نويسنده خود مىنويسانى ، پس از چيزهايى سخن گو كه به تو مربوط باشد ، و آنچه را كه به تو ربطى ندارد ترك
هامش
( 7 ) - الطارق / 4 .
( 8 ) - الانعام / 61 .
( 9 ) - الرعد / 12 .
( 10 ) - بحار الانوار ، ج 5 ، ص 322 .