متوجه خواهيم شد كه اين تسويه و استوارى آفرينش در هر يك از اندامهاى تن نفوذ كرده است ، تا آن جا كه پروردگارمان درباره انگشتان گفته است :
بَلى قادِرِينَ عَلى أَنْ نُسَوِّيَ بَنانَهُ
. « 4 » و دانش جديد مىگويد كه : نقش درونى انگشتان هر كس به صورتى متفاوت با ديگران است ، و بر اين اعتقاد است كه نقش انگشت با خلاصهاى از حيثيت و كيان او هماهنگ است ، و حتى چنان است كه به كشف كردن بعضى از بيماريها از خواندن كف دست آدمى آغاز شده است ؛ آيا اين همه دليل بر وجود حكمتى در آفرينش نيست ؟
بعضى در معنى « تسويه » گفتهاند كه : آن بدين معنى است كه خدا در هر چيز آنچه را كه در دو طرف بدن قرار داد ، متناسب با وجود آن چيز در آن ناحيه قرار داد .
بعضى ديگر گفتهاند كه : خداوند متعال هر عضوى را چنان به وجود آورد كه با ديگر اعضا بهترين همكارى را داشته باشد .
و ديگرى چنين گفته كه : خدا آفريدهها را مسخر آدمى قرار داد ، و او خود مسخر هيچ چيز نيست ، و سپس زبان او را به ذكر ، و قلب او را به عقل ، و روح او را به معرفت ، و سرّ او را به ايمان مجهز ساخت ، و به امر و نهى او را مشرف كرد ، و بر بسيارى از آفريدههاى خود او را فضيلت و برترى بخشيد .
اين همه بعضى از تجليات استواء در آفرينش است .
درجه استواء در آفرينش بشر به آخرين حد خود رسيد ، و اين عدلى است كه هيچ رخنه و انحراف از حقى در آن مشاهده نمىشود .
فَعَدَلَكَ
- و تو را متعادل آفريد . » به نظر من ، صفات سه گانهء آفرينش و تسويه و تعديل ، درجاتى از يك حالت واحد است ، چه خلق به معناى لغوى آن عبارت از ترتيب است ، و استواء تكامل ترتيب ، و عدل هماهنگى / 389 و تناسب با محيط .
هامش
( 4 ) - القيامة / 4 .