وَ إِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ
- و در آن هنگام كه صحيفهها ( نامههاى اعمال ) گشوده شود . » در آن روز نهفتهها و گناهان آشكار مىشود ، و هيچ كس توان منكر شدن كارى را كه كرده است ندارد ، و نيك و بد او گريبانگيرش مىشود ، و نامهاى براى او گشوده مىشود كه به روايت امّ سلمة از رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله - گفت :
« مردمان در روز محشر عريان و پا برهنه به صحراى محشر مىآيند » و من گفتم : يا رسول اللَّه ! زنان چگونه خواهند آمد ؟ گفت : « شغلى چون شغل همگان دارند ، اى ام سلمة » گفتم : شغل ايشان چيست ؟ گفت : « گشودن صحيفهها كه در آنها حساب چيزهايى به سنگينى تخم مورچه و به سنگينى خردل آمده است » . « 10 » [ 11 ] و به همان گونه كه نهفتهها و اسرار آدمى آشكار مىشود ، و پردههايى كه آنها را پوشانده است فرو مىافتد ، غلاف آسمان نيز از روى آن به گونهاى برداشته مىشود كه پوست شتر را از بدن او جدا مىكنند .
وَ إِذَا السَّماءُ كُشِطَتْ
- و در آن هنگام كه آسمان پوست كنده شود . » / 364 گفتند : كندن و جدا كردن از شدت چسبندگى ، و كشط شتر يعنى كندن پوست آن .
در آن روز چه پيش مىآيد ؟ آيا غلاف محيط بر زمين نيز برچيده مىشود تا هر چه در آن است آشكار شود ، چنان كه پروردگارمان گفته است :
يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ
، « 11 » و بنا بر اين آسمان سقف مستقيمى است كه زمين را حفظ مىكند ، يا حجابى است كه ما را از آن باز مىدارد كه فرشتگان يا فرو افتادن عرش خدا را مشاهده كنيم ، و ناگهان چشمان مردم جهان اعلى را به همان گونه مىبيند كه جهان اطراف خود را ؟
شايد تفسير نخستين شايستهتر باشد ، و بعضى تفسير دوم را پذيرفته و
هامش
( 10 ) - القرطبى ، ج 19 ، ص 234 .
( 11 ) - الانبياء / 104 .