امام رضا ( ع ) از داستان مردى شامى با امير المؤمنين ( ع ) در مسجد كوفه چنين روايت كرده است : « و مردى براى سؤال از جا برخاست و گفت : يا امير المؤمنين ! ما را از اين گفته خداى تعالى آگاه كن :
يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ * وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ * وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنِيهِ
و بگو كه آنان كيانند ؟ گفت : قابيل و هابيل ، و آن كه از مادرش مىگريزد موسى ، و آن كه از پدرش مىگريزد ابراهيم - كه مقصود پدر مربى است نه پدر والد - و آن كه از جفت خود مىگريزد لوط است ، و آن كه از پسرش مىگريزد نوح و پسرش كنعان » . « 23 » / 339 [ 37 ] چرا از يكديگر مىگريزند ؟ از هول حساب و ترس عذاب ، بدان سبب كه همه تلاش آنان براى خلاص كردن خودشان است .
لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ
- هر يك از ايشان را در آن روز كارى است كه همان او را بسنده است . » آدمى بيشتر تلاش خود را در اين دنيا براى ديگران به مصرف مىرساند ، اما در آخرت براى فكر و تلاش و وقت او چيز زيادى بر جاى نمىماند كه براى ديگرى ، حتى اگر از خويشاوندانش باشد ، به مصرف برساند .
[ 38 - 39 ] و بدين گونه انسان در اين دنيا با اين كرامت مورد اكرام قرار گرفت تا در سراى ديگر با اين حساب بزرگ در معرض رسيدگى به حسابش قرار گيرد ، و عاقبتى - در صورت تحمل مسئوليت كامل در دنيا - چون بهشت داشته باشد ، و بر روح او مژده و بشارت منعكس شود ، و نشانههاى چهرهاش از سرور و شادى خبر دهد .
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ
- چهرههايى در آن روز روشن و گشاده است . » گفتند : يعنى نورانى و درخشان است ، و به نظر من باز و گشوده ، و گفتهاند كه اين همه نتيجهاى از خواندن نماز شب است ، بلكه نيز از ديگر اعمال نيك ايشان .
هامش
( 23 ) - رجوع كنيد به نور الثقلين ، ج 5 ، ص 511 .