[ 37 ] و در آن جا شايستهترين كيفر را به گردنكشانى خواهند داد كه به حشر و نشر در روز قيامت كفر ورزيده و در شهوتهاى دنيا غرق شده و از پروردگار خويش هراسى به دل راه نداده بودند .
فَأَمَّا مَنْ طَغى
- پس هر كه طغيان كرد . » بزرگترين طغيان مخالفت با رهبرى شرعى است كه در حديث مأثور از امام على - عليه السلام - درباره آن چنين آمده است : « و هر كه طغيان كند ، در عملى بدون حجت گمراه خواهد شد » . « 9 » نفس به پيروى از هوى و هوس گرفتار سركشى و طغيان مىشود ، بدان سبب كه طغيان راه رسيدن انسان را به حق مىبندد ، و امام امير المؤمنين - عليه السلام - گفته است : « همانا بر شما از دو چيز بيشتر مىترسم : از خواهش نفس پيروى كردن ، و آرزوى دراز در سر پروردن ؛ كه پيروى خواهش نفس آدمى را از راه حق باز مىدارد ؛ و اما آرزوى دراز آخرت را به فراموشى مىسپارد » . « 10 » [ 38 ]
وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا
- و زندگى اين دنيا را برگزيد . » و آن را بر آخرت مقدم داشت .
[ 39 ]
فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى
- جهنم جايگاه است . » اين پايانى است كه خود براى خويش برگزيده است ، و چنان معلوم مىشود كه اين جمله جواب إذاى شرطيه / 304 در اين گفته خدا :
فَإِذا جاءَتِ
و نيز جواب اين گفته او :
فَأَمَّا مَنْ طَغى
است ، پس امر مركب از دو شرط است ، و بدان مىماند كه كسى گفته باشد : اگر ماه رمضان باشد و به سفر نرفته باشى ، روزه خواهى داشت .
[ 40 ] چگونه از طغيان نفس و غرور آن بگريزيم ؟ با ترس از خدا ، و چنان مىنمايد كه اين سوره به درمان اين حالت ريشهدار در نفس بشر پرداخته است . ولى
هامش
( 9 ) - تفسير نمونه ، ج 26 ، ص 107 ، از نور الثقلين ، ج 5 ، ص 506 .
( 10 ) - نهج البلاغة ، خطبه 42 .