است ، « 3 » و به قولى : استخوان ناخر استخوانى است كه ميان آن تهى باشد و به سبب وزيدن بادها به آن بانگى از آن برخيزد .
[ 12 ] سپس به واقعيت بازگشتند و به ارزيابى ايستار انكارى خويش پرداختند و گفتند : اگر قيامت حق باشد ، آنان به سبب كفر ورزيدن به آن زيانكار خواهند بود .
قالُوا تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ
- گفتند : بنا بر اين بازگشت بازگشتى همراه با زيانكارى است . » شايد اين گفته اعترافى از ايشان بوده باشد كه در روز قيامت به سبب آن گرفتار خواهند شد ، يا انكارى بعد از يقين و لجاجتى پس از اعتراف . و به قولى : اين استهزاء و سخريهاى است .
[ 13 ] آنان را به حال خود واگذار تا هر چه مىخواهند بگويند . قيامت وقوع پيدا خواهد كرد ، و با يك بانگ همه را ايستاده بر روى زمين صاف خواهى ديد .
فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ
- آن تنها برخاستن يك بانگ است . » چنان مىنمايد كه مقصود از زجرة همان دميدن دوم در صور است كه خدا با آن مردگان را در گورها زنده مىكند .
[ 14 ]
فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ
- و ناگهان ايشان خود را در زمين هموار رستاخيز مىبينند . » ساهرة به معنى دشت و زمين صاف از آن روى بدين نام خوانده مىشود كه رونده در آن به سبب ترسى كه از جانوران درنده دارد ، در آن به خواب نمىرود . و ظاهرا ساهرة به معنى روى زمين در مقابل باطن و درون آن است ، از آن روى كه مردگان در باطن زمين بودند و ناگهان به ظاهر آن انتقال يافتند .
/ 292 [ 15 ] حقيقتى همچون قيامت ، در آن ساعت كه ساعت حساب هولناك فرا مىرسد ، شايسته اين است كه درباره آن بينديشيم ، بلكه پيوسته آن را نصب العين
هامش
( 3 ) - تفسير الجامع لاحكام القرآن ، ج 19 ، ص 198 .