مىشوند ، و كارهاى انجام گرفته به صورت خالص براى خدا از كارهاى مبتنى بر ريا و نفاق تمايز پيدا مىكند ، و پيوندهاى خويشاوندى و روابط دوستى از ميان مىرود ، و از شفاعت دوستان و اوليا سودى به دست نمىآيد .
[ 18 ] و مردمان گروه گروه به صحراى محشر مىآيند ، و در پيشاپيش هر گروه پيشواى آنان كه در دنيا از او پيروى مىكردند ديده مىشود .
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ
- آن روز كه در صور دميده مىشود ، » و آن دميدن دوم در صور است كه خدا با آن همه بندگان را زنده مىكند .
فَتَأْتُونَ أَفْواجاً
- پس فوج فوج مىآييد ، » و هر فوجى در زير پرچم امام و پيشواى آن فوج است .
در حديث از براء بن عازب روايت است كه گفت : معاذ بن جبل كه نزديك رسول اللَّه در خانه ابو ايّوب انصارى نشسته بود ، گفت : يا رسول اللَّه ! درباره اين گفته خداى تعالى چه مىگويى :
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْواجاً . . .
و آيات پس از آن ؟ » و پيامبر ( ص ) گفت : « اى معاذ ! از كارى بزرگ پرسش كردى ، و سپس به او توجه كرد و گفت : ده گروه از امت من به صورت فرقههايى محشور مىشوند كه خداى تعالى آنان را از مسلمانان متمايز ساخته و صورتهاى ايشان را تغيير داده است : بعضى صورت بوزينگان دارند ، و گروهى بر صورت گرازانند ، بعضى باژگونهاند و پاهايشان در بالا و سرهاشان / 260 در پايين قرار گرفته است ، و گروهى كوراناند ، و بعضى كر و گنگند و چيزى نمىفهمند ، پارهاى ديگر زبانهاى خود را مىجوند و چركى از دهنهاشان جارى است كه بوى گند آن همگان را ناراحت مىكند ، و بعضى دست و پا بريدهاند ، و بعضى ديگر به صليب كشيده بر شاخههايى از درختان آتشيناند ، و بعضى ديگر بوى گندى بدتر از لاشه مردگان دارند ، و پارهاى جبههاى بلند ساخته شده از قطران پوشيدهاند كه به پوست تنهاشان چسبيده است ؛ آنان كه بر صورت بوزينگانند ، مردمان نمّام و خبر چينند ، و آنان كه صورت گراز دارند ، خورندگان مال حرامند ، و باژگونگان رباخواران ، و كوران ستمگران در حكم و داورى ، و كران و گنگان آن كسانند كه سخت شيفته اعمال