در آن روز كه آنان را به سوى جزايشان مىرانند و راه گريزى نمىيابند .
[ 5 ] بلكه آنان جزاى خويش را در دنيا پيش از آخرت خواهند يافت .
/ 253
ثُمَّ كَلَّا سَيَعْلَمُونَ
- و بار ديگر هرگز ، به زودى خواهند دانست . » بعضى گفتهاند كه : اين آيه اشاره به آن دارد كه آنان در آخرت از حق آگاه خواهند شد ، در صورتى كه آيه پيشين دلالت بر دانستن آنان در دنيا مىكرد . و محتمل است كه مفهوم يگانهاى براى تأكيد مكرر شده باشد .
[ 6 ] آيا آيات خدا را در آفرينش نمىبينند تا از حكمت آن آگاه شوند و بدانند كه او ايشان را بيهوده نيافريده و به حال خود رهايشان نكرده است ؟
أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً
- مگر ما اين زمين را آرامگاه شما قرار نداديم ؟ » آيا نمىبينى كه چگونه براى زندگى تو آماده و رام شده است ؟ بر آن لايهاى از خاك است كه از آن براى خانه ساختن و به كشت پرداختن بهرهمند مىشوى و آن را براى جا به جا شدن خود آماده مىسازى ، و بدنهاى ما را پس از مرگ در خود نگاه مىدارد ، و به درد بسيارى از فعاليتهاى ديگر ما در زندگى مىخورد .
چون خوب توجه كنيم ، مىبينيم كه ديگر چيزهايى كه در زمين است ، همه براى زندگى آدمى آماده شده ، و ما هنگامى از اهميت نظامهاى اجرا شده به توسط پروردگار در زمين آگاه مىشويم كه آن را با ساير سيّاراتى مقايسه كنيم كه در نزديكى زمين قرار دارند و در هيچ يك از آنها تا كنون نشانهاى از زندگى و فرصتى براى آن مشاهده نشده است . آيا اين همه دليل بر تدبير و حكمت نيست ؟ آيا از اين راه به آن راهنمايى نمىشويم كه خدا ما را عبث و بى هدف نيافريده است ؟
[ 7 ] و براى آن كه زمين و آنچه در آن است استقرار پيدا كند ، و در معرض امواج بادها و فشارهاى محيط بر آن قرار نگيرد ، و همچون آب دريا تناوب مدّ و جزر نيروى جاذبه ماه بر آن اثر نامطلوب نگذارد ، و پوسته زمين از خطر زمين لرزهها و آتشفشانها به سبب گازهايى كه از فعل و انفعالهاى درون گداخته آن پديد مىآيد در امان بماند ، براى همه اينها و سببهاى متعدد ديگرى كه بعضى را مىشناسيم و از