حالى كه او با حقايق و شواهد و ايستگاهها و لحظات سخت آن حضور دارد ، تا مگر از گمراهى و ضلالت خويش باز گردد و تا فرصت باقى است آخرت خود را از تباهى نجات دهد .
هذا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْناكُمْ وَ الْأَوَّلِينَ
- اين روز جدايى است كه شما را با پيشينيان جمع كردهايم . » و براى جمع در اين جا دو معنى است :
اول : بعث و رستاخيز با گرد آمدن پيوندها و استخوانها و فراهم شدن آنها با روحها تا پس از مرگ به صورت انسانى كامل درآيد ، و قرآن به اين معنى در آيههاى متعدد اشاره كرده كه از آن جمله است گفته پروردگار ما در سوره قيامت :
أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظامَهُ
- آيا آدمى چنان مىپندارد كه استخوانهاى او را با هم جمع نمىكنيم » . « 56 » و بدان جهت از گذشتگان ( اوّلين ) ياد مىكند كه مشركان معمولا رستاخيز را بعيد نمىشمردند ، و مخصوصا رستاخيز آن پيشينيان كه بدنهاشان متلاشى و پيوستگيهاشان به گسستگى تبديل شده بود .
دوم : اين كه جمع به معنى ظاهرى كلمه باشد ، كه مردمان ( پيشينيان و پسينيان ) همگى در عرصه قيامت براى جدا شدن از يكديگر جمع مىشوند ، و از مكذبان اول و آخر بدان جهت ياد كرده است كه در آيه بعدى به چالش با ايشان بپردازد ، چه خدا آن را نمىخواهد كه تنها با بعضى از تكذيبكنندگان چالش كند بلكه همه آنان با مجموع شمارهها و وسايلى كه دارند در معرض چالش قرار خواهند گرفت .
فَإِنْ كانَ لَكُمْ كَيْدٌ
- پس اگر شما را دستانى است . » كه ادعاى پيروزى به وسيله آن و بر آن اعتماد داريد ، / 234
فَكِيدُونِ
- پس به آن متوسل شويد . » اين ردّى بر چيزى است كه بر آن اجماع كرده و ميراثى است كه در
هامش
( 56 ) - القيامة / 3 .