خداوند متعال گفته است :
حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ
. « 54 » اين گونههاى مختلف عذاب بعضى از ويلها و بلاهايى است كه مكذبان در آخرت با آن رو به رو مىشوند و با آيه كريمه تكرار مىشود :
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
- واى بر مكذّبان در آن روز . » و از ويلهاى روز حساب ايشان سلب شدن آن آزادى از ايشان است كه مدت درازى آن را بد مىفهميدند و در دنيا به كار مىبردند و بر اثر اين بليه نمىتوانند سخن بگويند ، و اجازه سخن گفتن از جانب خداوند متعال به ايشان داده نمىشود ، و شايد اين جزاى مطلق العنان بودن انسان براى پيروى از هوا و هوسها و شهوات و ملتزم نبودن به حدود و شرايع الاهى بوده باشد .
هذا يَوْمُ لا يَنْطِقُونَ
- آن روزى است كه هيچ كس سخن نگويد . » در احاديث است كه : دهان اهل دوزخ را با لگامهايى آتشين بستهاند ، و زبانهايى كه آن را در جنگ با رسالت خدا و حزب او به كار مىبردند محبوس و از حركت بازمانده است ، بلكه توانايى آن را ندارند كه در مقابل حجتهاى بالغه الاهى مجالى براى دفاع از خود يا قدرتى براى سخن گفتن داشته باشند .
/ 232 نفس نكوهشگر و ملامتگر ( لوّامه ) ضمير شخص دروغگوى منحرف را سرزنش مىكند ، و عقل وى او را هدايت مىكند كه از سرنوشت گذشتگان عبرت بگيرد ، ولى نفس امّاره به بدكارى او را به آن تشويق مىكند كه پيرو شهوتهايش باشد و بر مركب غرور و انكار سوار شود ، و در اين جا شيطان يك راه حل متوسطى به او پيشنهاد مىكند و آن آراستن و زينت دادن بديها است ، و به همين سبب در صدد تأويل كردن آيات قرآن برمىآيد ، و براى دعوت كنندگان به آن عذر و بهانه مىآورد ، و كارها و انديشههاى خود را براى اندرزدهندگان خوب جلوه مىدهد و با خود فريبكارى مىكند . . . و بدين گونه بيشتر مكذبان و مجرمان را مىبينى كه عذرها و بهانههاى ظاهر پسندى براى خود و ديگران فراهم مىآورند و آنها را سبب
هامش
( 54 ) - الاعراف / 40 .