/ 230
لا ظَلِيلٍ
- كه پوشاننده ( عذاب ) نيست . » كه در آن ظليل مشتق از ظلة به معنى پوشاننده است ، « 48 » و سايه را از آن روى ظلال مىخوانند كه خورشيد را مىپوشاند و مانع رسيدن گرماى آن است ، و ظلال مورد اشاره قرار گرفته در آيه مايه راحتى كسانى كه در آن قرار گرفتهاند نخواهد بود .
وَ لا يُغْنِي مِنَ اللَّهَبِ
- از زبانههاى آتش جهنم و گرماى آن جلوگيرى نمىكنند و فايدهاى ندارد . »
إِنَّها تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ
- از آن شرارههاى آتشى پرتاب مىشود كه هر يك همچون كاخى است . » گفتهاند : همچون كاخها و كوهها ، « 49 » و در حديثى دراز از پيامبر ( ص ) در خصوص آتش دوزخ آمده است كه گفت : « زبانههاى آتش برسان كوهها است » ، « 50 » و به قولى ، همچون ريشههاى شاخه شاخه شده درختان ، و ابن عباس گفت : همچون ريشههاى درختان بزرگ . « 51 » و اعراب شتران را به كاخها تشبيه مىكنند ، « 52 » و آنچه مهم است اين كه تشبيه به قصر كنايه از بزرگى و شاخه شاخه شدن هر دو / 231 با هم است همچون در قصرها .
كَأَنَّهُ جِمالَتٌ صُفْرٌ
- تو گويى كه شترانى زرد رنگند . » بيشتر مفسران بر اين اعتقادند كه مقصود تشبيه به شتران زرد رنگ است ، و به قولى پارههاى مس ، به نقل از امام على ( ع ) ، « 53 » و اعراب نحاس را صفر مىنامند ، و بنا بر اين گفته بايد جمالة را حمل بر سيمهاى عظيم دانست ، بدان سبب كه
هامش
( 48 ) - التبيان ، ج 10 ، ص 230 .
( 49 ) - در قمّى و تبيان و مجمع البيان و كشاف و در المنثور و تفسير الكبير .
( 50 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 490 .
( 51 ) - الدر المنثور ، ج 6 ، ص 304 .
( 52 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 418 .
( 53 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، ص 276 .