رب العزة بيان كرده است :
انْطَلِقُوا إِلى ما كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ
- به سوى چيزى روان شويد كه آن را دروغ مىپنداشتيد . » علامه طبرسى گفته است : يعنى به سوى كيفر كفر ، و دخول در آتش براى عذاب شدن براى گناهان ، « 43 » و رازى بر آن افزوده است كه : ظاهرا گوينده اين سخن خازنان دوزخ بايد بوده باشند ، « 44 » و جزاى مكذبان آتش است ، و تكذيب به اين يعنى انكار آن ، و انكار حقايق ديگرى به سبب همين تكذيب .
انْطَلِقُوا إِلى ظِلٍّ ذِي ثَلاثِ شُعَبٍ
- به سايهاى داراى سه شاخه روانه شويد . » شايد سايه به سبب دودى باشد كه حجاب نور مىشود ، يا به سبب تاريكى سخت سياه ، و مفسران در معنى « ثلاث شعب » اختلاف پيدا كردهاند : به قولى ، آتش به سه شاخه تقسيم مىشود : يك شاخه در بالا ، يكى در طرف راست ، و ديگرى در طرف چپ و بدين گونه شخص كافر را احاطه مىكند ، « 45 » و به قولى ديگر : از آتش زبانهاى بيرون مىآيد و همچون يك خيمه كافر را در بر مىگيرد و به سه شاخه تقسيم مىشود و كافر در آن تا پايان رسيدگى به حسابش باقى مىماند . « 46 » و در لغت شعبه ، و جمع آن شعب و شعاب به معنى گروه و دستهاى از يك چيز است ، و شاخهاى از درخت را شعبه مىنامند ، « 47 » و از اين جا چنان مىفهميم كه سايه به سه بخش تقسيم مىشود ، و شايد تكذيب كننده در هر يك از شاخهها گونه خاصى از عذاب مىبيند كه از حيث گونه و سختى با عذاب دو شاخه ديگر متفاوت است .
هامش
( 43 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 230 .
( 44 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، ص 374 .
( 45 ) - التبيان ، ج 10 ، ص 230 .
( 46 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 418 .
( 47 ) - المنجد ، ماده شعب با تصرف .