در هر وقت يا به مجرد آن كه رستاخيز قيامت بر پا شود ، آغاز نمىشود ، هرگز . . . بلكه فرستادگان خدا و پيامبران را ميقات و زمانى معلوم است كه نقش مخصوص به خود را جز در آن ايفا نمىكنند .
لِأَيِّ يَوْمٍ أُجِّلَتْ
- براى كدام روز به تأخير افتاده است ؟ » علامه طباطبايى گفته است : اجل مدت معين شده براى چيزى و كارى است ، و تأجيل به معنى مدت معين كردن / 219 براى چيزى يا كارى ، و در لازم آن كه به معنى تأخير است به كار برده مىشود ، همچون اين كه مىگويند : دين مؤجّل يعنى وامى كه پرداختن آن در وقت معين است و اكنون پرداختن آن ضرورت ندارد ، و اين معنى براى آيه مناسبتر است . « 24 » و در اين كه ضمير در « أجّلت » به چه چيز باز مىگردد ، اختلاف است ، و به گفته صاحب الميزان مرجع آن امور ياد شده پيش از اين از طمس ستارگان و شكافتن آسمان و فرو ريختن كوهها و تأخير وقت رستاخيز پيامبران ، و معنى « لأىّ يوم أجّلت » روزى است كه اين امور براى آن به تأخير افتاده است ؛ « 25 » و به قولى : ضمير تنها به رسولان باز مىگردد . و با آن كه براى نظر صاحب الميزان محملى در آيات از آن روى وجود دارد كه لفظ « اذا » ى وارد شده در همه آيات با معنى تأجيل همراه است ، با وجود اين آنچه به ذهن نزديكتر است ، بازگشت ضمير به رسولان است به اعتبار چسبيدن كلمه « أقّتت » به ايشان و نه به ستارگان و آسمان و كوهها ، و بدان سبب كه آنان اصحاب شهادت و ميزان جدا كردن مردمان از يكديگر در نزد پروردگار صاحب عزّتاند كه براى ايشان دو شهادت و گواهى تكميل كننده يكديگر قرار داده است : يكى در دنيا با قيام ايشان همچون گواهان عادل براى خدا كه ذكر آن گذشت ، و ديگرى در آخرت به عنوان حجت و معيارى در ديوان داورى قيامت كه پروردگار ما آن را به اين روز مؤجل كرده است .
هامش
( 24 ) - تفسير الميزان ، ج 20 ، ص 149 .
( 25 ) - همان جا .