آكنده نيست كه لبريز شود ، و نيز بيش از اندازه سرتهى نيست ، و ابن عباس گفت : ساقيان آنها را به اندازه پر كردهاند ، « 30 » و به قولى : آنها را پيش خود به صورتى اندازه كردند و مطابق همان اندازه براى آنان آورده شد ، و ضمير در « قدّروها » به نوشندگان باز مىگردد ، « 31 » و آنچه به نظر من مىرسد اين است كه مراد از آيه آن است كه جامهايى كه گردانده مىشود ، از هر نظر اندازه شده و محكم است ، يعنى در شكل و حجم و نوع نوشيدنى و شماره آنها و هر چيز لازم ديگر .
زمخشرى گفت : پس اگر بگويى كه چه معنايى در گفته
كانَتْ قَوارِيرَا
وجود دارد ؟ خواهم گفت كه : آن از « يكون » در اين گفته خدا :
كُنْ فَيَكُونُ
است ، يعنى قوارير فراهم آمده به تكوين خدا ، براى بزرگداشت آن آفرينش پر شأن و شگفتانگيز است كه در آن دو جوهر متباين ( شيشه و سيم ) با يكديگر جمع شده است . « 32 »
وَ يُسْقَوْنَ فِيها كَأْساً كانَ مِزاجُها زَنْجَبِيلًا
- و به ايشان جامهايى را براى نوشيدن مىدهند كه آميخته به زنجبيل است . » زنجبيل به آنچه با آن آميخته شود بوى پاكيزهاى مىبخشد ، و در خود آن نيز فوايد فراوان وجود دارد . در التبيان آمده است : زنجبيل گونهاى از دارچين است كه مزهاى خوش دارد و اندكى زبان را مىگزد و چون آن را با عسل بياميزند وسيله دفع مضرتها مىشود ، و آميخته آن با نوشابه لذيذ است و اعراب سخت زنجبيل را دوست مىدارند . « 33 » و پروردگار ما مىگويد :
/ 185
عَيْناً فِيها
- چشمهاى در آن است . » گفتهاند : « فيها » به جام باز مىگردد ، و به گفتهاى : يعنى در بهشت .
تُسَمَّى سَلْسَبِيلًا
- كه سلسبيل نام دارد . »
هامش
( 30 ) - همان كتاب ، ص 301 .
( 31 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 410 .
( 32 ) - الكشاف ، ج 4 ، ص 670 .
( 33 ) - التبيان ، ج 10 ، ص 214 .