را نيك مىدانند كه بهاى نجات يافتن از آن روز وحشتناك و هولناك و فظيع ، جلوگيرى و پرهيز از آزمندى نفس و پرداختن به نگاهدارى از ناتوانان و نيازمندان است ، بدان سبب كه مسئوليت اجتماعى در برابر ناكامان و تيرهبختان يك امر اختيارى نيست كه انسان آن را تحمل كند يا چنين نكند ، بلكه يك واجب دينى است كه به سرنوشت او در جهان ديگر وابستگى دارد ، و عاقبت آن در نزد خدا است ، و در آن هنگام كه چنين حقيقتى در جان كسى رسوخ پيدا كند ، ديگر در انجام دادن واجبى كه بر عهده دارد هيچ سستى نشان نخواهد داد .
/ 180
إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً
- ما از پروردگار خويش براى روزى ترش و صعب و سخت بيم داريم . » يعنى سخت و دشوار ؛ اخفش گفت : قمطرير : سختترين و پربلاترين روزها ، « 21 » و كسايى گفت : اگر روز دشوار و سخت باشد ، آن را مقمطر مىگويند . « 22 » شايسته چنان است كه در اين جا شأن نزول سوره را بر حسب گفته راويان و مفسّران فرقههاى مختلف اسلامى نقل كنيم ، تا معلوم شود كه اين صفات ياد شده در قرآن را مردمانى همچون ما تجسم بخشيدهاند كه از گوشت و خون آفريده شده و در وجودشان نيازمنديها و غرايزى وجود داشته كه بر آنها توانسته بودهاند به حول و قوه الاهى غالب شوند ، و نيز از فضيلت آگاهى از آخرت و شناختن صحيح از آن . آنان ذريّه رسول اللَّه يعنى فاطمه و شوهر و فرزندان ايشان و خادمهشان فضّه - عليهم السلام - بودند .
علامه طبرسى گفت : اين آيه در حق على و فاطمه و حسن و حسين - عليهم السلام - نازل شد ، و كنيزك ايشان كه فضّه نام داشت ، و آن مروى از ابن عباس و ابو صالح است و داستانى دراز دارد كه خلاصه آن چنين است : حسن و
هامش
( 21 ) - الجامع لاحكام القرآن ، ج 19 ، ص 135 .
( 22 ) - همان جا .