باز مىدارد و همچنين از پيمانشكنى و دروغ و هر گناه ديگر ، و او را به هر / 178 فضيلت و پاكى و پاكيزگى در دنيا رهنمون مىشود ، و به تعبير ديگر : ترس از آخرت توشه راه آدمى در سفر كردن به سوى كمال است . و بدين گونه قرآن پيوسته آخرت را به ياد ما مىآورد تا به صورت جزئى از حيثيت فرهنگى ما در آيد و با شخصيتهاى ما آميخته شود ، و رنگ نماينده اساسى زندگى مىشود .
[ 8 ] صفت ديگر آن است كه نزديك شدن ابرار به پروردگارشان و به نعمتهاى بزرگى كه به آن مىرسند ، مسئوليت اجتماعى ايشان را در برابر ناتوانان و نيازمندان ، با وجود نيازمندى خود ايشان به طعام ، بر دوش آنان قرار مىدهد .
وَ يُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسْكِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً
- و به خاطر دوستى او به درويش و يتيم و مسكين خوراك مىخورانند . » گفتهاند :
عَلى حُبِّهِ
- يعنى به خاطر دوستى خدا ، و اين از لحاظ معنى درست است ، ولى سياق كلام از دوستى خوراك خبر مىدهد ( بدان سبب كه به ضمير نزديكتر است ، و بدان روى كه دوستى خدا ( و وجه او ) در آيه بعد به مناسبت اهميتى كه دارد مستقلا آمده و دليلى براى تكرار وجود ندارد . . . ) .
اين بدان معنى است كه مراد از دوستى خوراك در اين جا آن است كه :
ابرار پس مانده خوراك خود را به ديگران نمىدهند ، بلكه همان خوراك را كه خود مىخورند به ايشان مىدهند و كارشان به حدّ از خودگذشتگى مىرسد ، بدان سان كه با وجود دوست داشتن و نيازمند بودن به طعام آن را به ديگران مىبخشند ، و اين از بهترين مراحل فداكارى و بخشندگى است ، و تأكيدى بر آن است كه انفاق كردن آنچه نفس آن را دوست مىدارد ، از شرايط قرآن براى رسيدن به درجه برّ است ، چنان كه خداوند متعال گفته است :
لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ
.
[ 9 ] گاه مىشود كه انفاق به منظور خود بزرگبينى و استكبار و برترى بر ديگران و گستردن تسلط بر ايشان صورت مىگيرد . چنين انفاقى همراه با منت گذاشتن و رياكارى است ، ولى ابرار در انفاق كردن خود حالت خلوص دارند .
إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً
- شما را در